آینده پزشکان در تالارتاثیر گذاران

نگارش لیست «صد فرد تأثیرگذار تاریخ» توسط مایکل هارت در نگاه اول، موید غلبه سیاستمداران،شخصیت های مذهبی  و دانشمندان علوم پایه است. حضور کمرنگ پزشکان در این فهرست با چهره‌های شاخصی چون لویی پاستور، الکساندر فلمینگ و ایگناز زمه‌ویس تصادفی نیست.

هارت معیار خود را «تأثیر عینی، ملموس و غیرمستقیم بر بیشترین تعداد از انسان‌ها در طول تاریخ» قرار داده بود. در گذشته، تأثیر پزشکی اغلب مستقیم، تدریجی و حاصل کار جمعی بود و کشفیات انفرادی کمتر مسیر تاریخ بشریت را یک‌شبه تغییر می‌داد. با این حال، به عنوان یک پزشک انکولوژیست که شاهد شتاب حیرت‌انگیز تحولات علم پزشکی هستم، با قاطعیت پیش‌بینی می‌کنم که در لیست‌های آینده مشابه لیست هارت، شاهد افزایش چشمگیر تعداد پزشکان و زیست‌شناسان مولکولی خواهیم بود. این افزایش نه یک احتمال، که قطعیتی ناشی از همگرایی چند انقلاب علمی همزمان است.

دلیل نخست این تحول، گذار پزشکی از یک علم «درمان‌محور» به یک علم «دگرگون‌ساز» است. کشف پنی‌سیلین توسط فلمینگ هرچند انقلابی بود، اما پاسخی به یک تهدید بالفعل (عفونت‌های باکتریایی) محسوب می‌شد. اما پزشکی مدرن، به‌ویژه با ظهور فناوری‌هایی مانند ویرایش ژنوم (کریسپر-Cas9)، در حال خلق توانایی برای تغییر خودِ بنیادِ زیست‌شناختی انسان است. دانشمندانی  که سهمی بنیادین در این فناوری داشته‌اند، نه تنها در حال ارائه یک روش درمانی جدید، بلکه در حال گشودن دریایی از امکان‌ها از ریشه‌کنی بیماری‌های ارثی گرفته تا طراحی موجودات جدید هستند. تأثیر چنین فناوری‌ای بر تاریخ بشر، قابل قیاس با اختراع چاپ یا کشف انرژی اتمی خواهد بود و نام پیشگامان آن را به‌طور قطع در صدر لیست‌های آینده قرار خواهد داد.

دومین عامل، نقش پزشکی در عبور از بزرگ‌ترین چالش جمعیتی قرن حاضر، یعنی پیرشدن جوامع است. افزایش امید به زندگی، خود دستاورد پزشکی گذشته است، اما اکنون چالش جدیدی ایجاد کرده است: کیفیت زندگی در دهه‌های پایانی. حوزه‌های نوظهوری مانند پزشکی بازساختی، مهندسی بافت و تحقیقات پیریشناسی (Anti-Aging) که هدفشان نه تنها درمان بیماری، بلکه به تأخیر انداختن خود فرآیند پیری و حفظ سلامت است، در آستانه ایجاد تحولی اجتماعی اقتصادی هستند. موفقیت در این زمینه می‌تواند ساختارهای بیمه‌ای، بازنشستگی و حتی تعریف «دوران پروداکتیو زندگی» را دگرگون کند. دانشمندی که به‌طور معناداری به این هدف دست یابد، تأثیرش به‌مراتب فراتر از یک کشف درمانی واحد خواهد بود و بر ساختارهای کلان تمدن اثر خواهد گذاشت.

سوم، همه‌گیری کووید-۱۹ به خوبی اثبات کرد که چگونه سلامت جهانی به طور مستقیم و بی‌واسطه با امنیت ملی، اقتصاد جهانی و ثبات سیاسی گره خورده است. سرعت بی‌سابقه تولید واکسن‌های mRNA نه‌تنها یک پیروزی پزشکی، بلکه یک رویداد تاریخی بود که مسیر جهان را تغییر داد. چهره‌های کلیدی این تلاش جهانی از دانشمندانی که پایه‌های این فناوری را بنا نهادند تا مدیرانی که تولید و توزیع را سرعت بخشیدند نماد جدیدی از «تأثیرگذاری» هستند. آنان نشان دادند که پزشکی مدرن دیگر در آزمایشگاه محبوس نیست، بلکه اولین و آخرین خط دفاعی در برابر بحران‌های جهانی است. این رویداد آگاهی عمومی را نسبت به نقش مرکزی پزشکی افزایش داد و معیارهای سنتی تأثیرگذاری را بازتعریف کرد.

در نتیجه، اگر هارت امروز لیست خود را می‌نوشت، بی‌تردید نامی از پیشگامان ایمنی‌درمانی سرطان، ویرایش ژن و واکسن‌های نوین در آن می‌درخشید. با گذشت زمان و عینی‌تر شدن تأثیرات عمیق این تحولات، سهم پزشکان از «تعداد معدود» در لیست هارت، به «حضوری پررنگ و اجتناب‌ناپذیر» در لیست‌های آینده تبدیل خواهد شد. پزشکی از حاشیه تاریخ به کانون آن نقل مکان کرده است، جایی که دیگر تنها نجات‌دهنده جان‌ها نیست، بلکه تعریف‌کننده آینده خود انسانیت خواهد بود. 

دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی