وقتی باورهای غلط، درمان سرطان را به تأخیر می‌اندازند؛ هشدار یک رادیوانکولوژیست

امروز خانم جوانی به مطبم آمد که هنوز سی سالش هم نشده بود. وقتی پرونده‌اش را باز کردم، بغض راه گلویم را بست. او یک سال پیش، زمانی که برای اولین بار توده‌ای کوچک در سینه‌اش تشخیص داده شد، به جای مراجعه فوری برای جراحی، به حرف کسی گوش داده بود که گفته بود: «با گیاه‌خواری و داروهای طبیعی حل می‌شود.» او ماه‌ها با خام‌گیاه‌خواری، توده را نادیده گرفت تا اینکه سرطان پستانش به ریه، استخوان و مغزش رسید. حالا با متاستازی پیشرفته به مطب من آمده است؛ با چشمانی پر از ترس و پشیمانی و سؤالی که هیچ‌وقت پاسخ راحتی برایش ندارم: «دکتر، اگر زودتر آمده بودم، می‌شد نجات پیدا کنم؟»

این داستان تلخ، تنها یکی از ده‌ها موردی است که همکاران من هر روز با آن روبه‌رو می‌شوند. سرطان، بیماری‌ای است که با زمان مسابقه می‌دهد و هر روز تأخیر، یعنی فرصت کمتر برای درمان. اما متأسفانه در سال‌های اخیر، موجی از باورهای غلط و خرافات جای تصمیم‌گیری علمی را گرفته است؛ باورهایی که گاه از سر ناآگاهی و گاه از سر سودجویی، جان انسان‌ها را به خطر می‌اندازند. «سرطان با عسل و زردچوبه درمان می‌شود»، «شیمی‌درمانی خود سرطان را بدتر می‌کند»، «گیاه‌خواری تومور را از بین می‌برد» و «جراحی باعث پخش شدن سرطان می‌شود»؛ این‌ها جمله‌هایی است که بیماران من بارها و بارها از زبان اطرافیانشان شنیده‌اند. جمله‌هایی که هیچ پشتوانه علمی ندارند و تنها نتیجه‌شان، تأخیر در تشخیص و درمان است.

علم انکولوژی در سه دهه گذشته انقلابی بی‌سابقه را تجربه کرده است. امروز سرطان پستان، اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، شانس بقای بالایی دارد. درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی، بیمارانی را که روزی محکوم به مرگ بودند به زندگی عادی بازگردانده‌اند. اما همه این پیشرفت‌ها یک شرط اساسی دارند: مراجعه به موقع و اعتماد به تیم درمان. خرافات این شرط را از بین می‌برد. وقتی بیمار به جای درمان، به سراغ دمنوش‌های نامعلوم و رژیم‌های عجیب می‌رود، در واقع ساعت را به عقب برمی‌گرداند و به تومور فرصت رشد می‌دهد. تغذیه سالم و رژیم‌های متناسب، بخشی از سبک زندگی سالم است و در پیشگیری و بهبود کیفیت زندگی بیماران نقش دارد، اما هیچ‌وقت جایگزین جراحی، شیمی‌درمانی، رادیوتراپی یا درمان‌های هدفمند نیست. هیچ مطالعه معتبری نشان نداده است که رژیم خام‌گیاه‌خواری سرطان را درمان می‌کند. برعکس، سوءتغذیه ناشی از رژیم‌های سخت‌گیرانه می‌تواند تحمل بیمار را در برابر درمان کاهش دهد و عوارض را تشدید کند.

باید صریح بگویم: سرطان بیماری ترسناکی است، اما ترسناک‌تر از آن، تصمیم‌گیری بر پایه ترس و خرافه است. تجربه بالینی من و همکارانم نشان می‌دهد بیمارانی که با اعتماد به تیم درمان و پیگیری منظم، مسیر علمی را طی می‌کنند، حتی در مراحل پیشرفته، عمر طولانی‌تری با کیفیت بهتر دارند. در مقابل، بیمارانی که به وعده‌های درمانی غیرعلمی دل می‌بندند، اغلب زمانی به ما می‌رسند که دیگر گزینه‌های درمانی محدود شده است. این تفاوت، تفاوت بین امید واقعی و امید واهی است.

از رسانه‌ها، از پزشکان، از خانواده‌ها و از همه کسانی که صدایشان شنیده می‌شود می‌خواهم در برابر موج خرافات بایستند. به بیماران و عزیزانشان بگویند: لمس هر توده و هر تغییر در بدن، نیازمند بررسی پزشکی است، نه توصیه همسایه و نه جستجوی اینترنتی. بگویند که درمان سرطان، مسیری علمی است که با همدلی و آگاهی طی می‌شود. بگویند که هیچ شبه‌علمی جایگزین علم نمی‌شود و هیچ خرافه‌ای ارزش به خطر انداختن جان یک انسان را ندارد. آن خانم جوان از امروز تحت درمان قرار خواهد گرفت و ما با تمام توان برایش می‌جنگیم، اما کاش هرگز مجبور نمی‌شدیم این جنگ را در مرحله‌ای شروع کنیم که می‌شد سال‌ها پیش و با یک مراجعه ساده، آن را در نطفه خفه کرد. جان انسان‌ها شایسته تصمیم‌های آگاهانه است، نه اسیر خرافات.