درجه تومور چگونه پیش‌آگهی سرطان پستان را در طول زمان تغییر می‌دهد؟

مقاله‌ای منتشرشده در ESMO Open با استفاده از داده‌های نزدیک به ۸۰۰ هزار بیمار، نگاهی تازه به یکی از قدیمی‌ترین و در دسترس‌ترین نشانگرهای پیش‌آگهی سرطان پستان، یعنی درجه تومور، انداخته است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که ارزش پیش‌بینی‌کنندگی این متغیر ساده آسیب‌شناسی در طول زمان دستخوش تغییری اساسی می‌شود.

برخلاف تصور رایج که درجه ۱ را صرفاً نشانه پیش‌آگهی عالی و درجه ۳ را نشانه پیش‌آگهی نامطلوب تلقی می‌کند، این مطالعه الگوی زمانی متفاوتی را برای این دو گروه ترسیم می‌کند. سرطان پستان درجه ۳ با خطری متمرکز در سال‌های نخست همراه است که اوج آن بین سال‌های سوم تا پنجم رخ می‌دهد و سپس به‌سرعت کاهش پیدا می‌کند.

در مقابل، سرطان پستان درجه ۱ با وجود خطر اولیه کمتر، سیر تدریجی‌تری دارد و برای بیش از یک دهه به‌طور پیوسته و خاموش با خطر مرگ همراه است؛ به‌گونه‌ای که در بیماران مبتلا به تومور درجه ۱، بیش از نیمی از مرگ‌های مرتبط با سرطان پس از پنج سال رخ می‌دهند.

این یافته در هر دو گروه بیماران با گیرنده استروژن مثبت و منفی مشاهده شده و در زیرگروه‌های مختلف بر اساس مرحله بیماری و دریافت شیمی‌درمانی نیز پایدار بوده است.

آنچه این مقاله را از منظر بالینی برجسته می‌کند، پیامدهای عینی آن برای تصمیم‌گیری‌های روزمره است. در دوره پس از پنج سال، یک بیمار مبتلا به تومور درجه ۱ و دارای درگیری غدد لنفاوی ممکن است با خطر مرگی معادل یا حتی بیشتر از یک بیمار مبتلا به تومور درجه ۳ مواجه باشد.

بنابراین، تصمیم‌گیری درباره استمرار درمان‌های هورمونی و طراحی برنامه‌های پیگیری بلندمدت نمی‌تواند صرفاً بر اساس درجه تومور در زمان تشخیص انجام شود و باید ماهیت وابسته به زمان این نشانگر نیز مورد توجه قرار گیرد.

از سوی دیگر، این الگوها با نظریه «خوابیدگی متاستاتیک» همخوانی دارند؛ نظریه‌ای که بر اساس آن، سلول‌های توموری کم‌تکثیر می‌توانند سال‌ها در حالت خاموش باقی بمانند و سپس دوباره فعال شوند. این مسئله ضرورت بازنگری در تعریف بیماران «کم‌خطر» را برجسته می‌کند.

به نظر می‌رسد در کنار آزمون‌های ژنومی پیشرفته، همین متغیر ساده و کم‌هزینه، یعنی درجه تومور، اگر در بستر زمان تفسیر شود، می‌تواند راهنمای ارزشمندی برای پزشکان در تصمیم‌گیری درباره ادامه درمان، شدت پیگیری و مشاوره با بیماران باشد؛ به‌ویژه آنکه برخلاف بسیاری از بیومارکرهای جدید، درجه تومور در تقریباً تمام مراکز درمانی در دسترس است و استفاده بالینی از آن به زیرساخت‌های پیشرفته نیاز ندارد.