پزشکی را نمی‌توان به الگوریتم‌ها سپرد؛ هوش مصنوعی جایگزین رابطه پزشک و بیمار نمی‌شود

مقاله «The Patient Who Could Not Die» که توسط یک‌ انکولوژیست نگاشته شده ،بیش از آنکه مرا به فکر آینده هوش مصنوعی وادارد، به واقعیت ساده و عمیق پزشکی برگرداند؛ به همان رابطه‌ای که از روز اول میان پزشک و بیمار شکل می‌گیرد: یک انسان روبه‌روی انسان دیگر می‌نشیند و درباره درد، ترس، امید و گاهی مرگ با هم حرف می‌زنند.

هوش مصنوعی چگونه می‌تواند مهارت ارتباطی پزشکان را تقویت کند؟

نویسنده در گفت‌وگو با بیمار مجازی به نام «مایا» تجربه جالبی را روایت می‌کند. مایا می‌تواند پاسخ بدهد، احساسات را شبیه‌سازی کند و حتی نحوه گفت‌وگوی پزشک را ارزیابی کند. هوش مصنوعی می‌تواند به پزشک یاد بدهد بهتر سؤال بپرسد، کمتر صحبت کند، واضح‌تر توضیح بدهد و در موقعیت‌های دشوار کلمات مناسب‌تری انتخاب کند. همه اینها ارزشمند است، اما یک تفاوت اساسی باقی می‌ماند: بیمار واقعی فقط مجموعه‌ای از سؤال‌ها و پاسخ‌ها نیست.

بیمار واقعی فراتر از مجموعه‌ای از سؤال و پاسخ است

بیمار با خانواده‌اش به اتاق معاینه می‌آید، نگرانی‌اش برای فرزندش را می‌آورد، ترسش از آینده را می‌آورد و گاهی نگرانی‌ای را که شاید حتی به زبان نیاورد؛ نگرانی از اینکه آیا از عهده هزینه‌های درمان برخواهد آمد یا نه. در سرطان، این بخش از زندگی بیمار را نمی‌توان نادیده گرفت. هزینه دارو و درمان، از دست دادن درآمد و هزینه مراقبت، گاهی به اندازه خود بیماری ذهن بیمار و خانواده‌اش را درگیر می‌کند.

هزینه درمان و توان مالی بیمار؛ بخشی از واقعیت طبابت

اینجاست که شنیدن بیمار معنای وسیع‌تری پیدا می‌کند. پزشک فقط نباید بداند بیمار چه علائمی دارد؛ باید تا حدی بداند چه چیزی برای او امکان‌پذیر است. انتخاب یک درمان مناسب، فقط انتخاب مؤثرترین داروایمنی درمانی روی کاغذ و پیشرفته ترین تکنیک رادیوتراپی بر روی مانیتور اتاق درمان نیست؛ در دنیای واقعی، درمان باید با شرایط زندگی بیمار هم قابل اجرا باشد. گاهی مدیریت هزینه‌های قابل اجتناب، انتخاب منطقی میان گزینه‌های درمانی و گفت‌وگوی صادقانه درباره بار مالی درمان، بخشی از همان مراقبتی است که از یک پزشک انتظار می‌رود.

انتخاب درمان مناسب فقط به داده‌های پزشکی محدود نمی‌شود

هوش مصنوعی در سال‌های آینده احتمالاً بخش بزرگی از پزشکی را تغییر خواهد داد. تشخیص، تحلیل اطلاعات، انتخاب گزینه‌های درمانی و حتی آموزش مهارت‌های ارتباطی می‌تواند با کمک آن دقیق‌تر و سریع‌تر شود. اما پزشکی چیزی بیشتر از تصمیم‌گیری بر اساس داده ها است.

گوش دادن، سکوت و همدلی؛ بخش‌هایی از پزشکی که الگوریتمی نیستند

گاهی یک بیمار فقط می‌خواهد پزشکش چند دقیقه بیشتر گوش کند. گاهی یک سکوت از ده‌ها جمله مهم‌تر است. گاهی یک شوخی کوتاه، ترس بیمار را کمتر می‌کند و گاهی شنیدن یک جمله ساده می‌تواند بخشی از بار بیماری را از دوش خانواده و بیمار بردارد. اینها همان چیزهایی هستند که نمی‌توان آن‌ها را به یک امتیاز یا الگوریتم تبدیل کرد.

آیا هوش مصنوعی می‌تواند جای رابطه پزشک و بیمار را بگیرد؟

من فکر می‌کنم آینده پزشکی، پزشکی بدون هوش مصنوعی نخواهد بود؛ اما پزشکی بدون پزشک یا حتی به حاشیه رفتن پزشک هم نخواهد بود. هوش مصنوعی می‌تواند دستیار بسیار قدرتمندی برای پزشک باشد، اما نمی‌تواند جای رابطه‌ای را بگیرد که اساس آن اعتماد دو انسان است ،اساسی که طبابت از ابتدا بر آن بنا شده است اگر قرار است فناوری به کمک پزشکی بیاید، باید کاری کند که پزشک وقت بیشتری برای بیمار داشته باشد؛ برای شنیدن نگرانی‌هایش، برای شناختن زندگی‌اش و حتی برای فهمیدن آنچه شاید درباره توان مالی خود برای ادامه درمان به زبان نمی‌آورد. هوش مصنوعی می‌تواند پزشک را توانمندتر کند؛ اما هیچ‌گاه جای پزشک و رابطه پزشک و بیمار را نخواهد گرفت.

دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی
سردبیر نشریه تخصصی «از سین سرطان تا سین سلامتی»