راه‌های انتقال HPV چیست؟

ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) عمدتاً به‌عنوان یک عفونت منتقل‌شونده از طریق تماس جنسی شناخته می‌شود، اما شواهد علمی نشان می‌دهند که مسیرهای انتقال این ویروس به رابطه جنسی محدود نیست. انتقال از مادر به نوزاد، تماس مستقیم و برخی مسیرهای غیرجنسی دیگر باعث شده‌اند پژوهشگران نگاه گسترده‌تری به راه‌های انتقال HPV، تفسیر آزمایش مثبت و جایگاه این ویروس در بدن انسان داشته باشند.

برای سال‌ها، پاپیلوماویروس انسانی یا HPV را با یک عفونت مقاربتی می‌شناختیم؛ ویروسی که از راه رابطه جنسی منتقل می‌شود و برخی انواع پرخطر آن می‌توانند به سرطان دهانه رحم، سرطان حلق و سرطان‌های ناحیه تناسلی منجر شوند. بر اساس همین نگاه، برنامه‌های غربالگری و واکسیناسیون طراحی شده‌اند و معمولاً وقتی در آزمایش فردی HPV مثبت می‌شود، نخستین پرسشی که به ذهن می‌رسد به رفتار جنسی او مربوط می‌شود.

اما مقاله مروری جدیدی که در مجله Viruses منتشر شده، این نگاه را گسترده‌تر می‌کند و با گردآوری شواهد علمی نشان می‌دهد که HPV را نمی‌توان صرفاً از منظر انتقال جنسی بررسی کرد و مسیرهای غیرجنسی متعددی نیز برای انتقال آن مطرح شده‌اند. این یافته‌ها می‌توانند درک ما از این ویروس، نحوه تفسیر آزمایش‌ها، مشاوره با بیماران و حتی سیاست‌های واکسیناسیون را تحت تأثیر قرار دهند.

انتقال HPV از مادر به نوزاد چگونه اتفاق می‌افتد؟

یکی از مهم‌ترین راه‌های غیرجنسی انتقال HPV که این مقاله به آن پرداخته، انتقال عمودی از مادر به نوزاد است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند حدود ۱۸ درصد مادرانی که ویروس HPV را در بدن دارند، آن را به فرزند خود منتقل می‌کنند.

این انتقال می‌تواند از راه جفت در دوران بارداری رخ دهد یا هنگام زایمان طبیعی، زمانی که نوزاد از کانال زایمان عبور می‌کند، در اثر تماس با ترشحات آلوده مادر اتفاق بیفتد.

در واقع، بیش از ۵۸ درصد نوزادانی که از مادران HPV-positive متولد می‌شوند، در حلق و دهان خود ویروس دارند. با این حال، بیش از ۹۴ درصد این عفونت‌ها تا دو سالگی بدون هیچ مداخله‌ای از بدن پاک‌سازی می‌شوند و تنها درصد بسیار ناچیزی ممکن است به بیماری نادری به نام پاپیلوماتوز حنجره‌ای در کودکان منجر شوند که می‌تواند با عوارض تنفسی همراه باشد.

این یافته نشان می‌دهد که تشخیص HPV در نوزاد یا کودک خردسال لزوماً به معنای یک عفونت پایدار یا بیماری جدی نیست و بسیاری از این عفونت‌ها خودبه‌خود برطرف می‌شوند.

آیا HPV از طریق شیر مادر منتقل می‌شود؟

راه غیرجنسی دیگری که کمتر مورد توجه قرار گرفته، احتمال انتقال HPV از طریق شیر مادر است.

محققان در حدود ۹ تا ۱۵ درصد نمونه‌های شیر مادر، DNA ویروس HPV را شناسایی کرده‌اند و در ۴۰ درصد نوزادانی که از این مادران شیر می‌خورند، ویروس در دهان یافت شده است.

هرچند هنوز مشخص نیست این میزان مواجهه چه خطر بالینی برای نوزاد ایجاد می‌کند، وجود DNA ویروس در شیر مادر نشان می‌دهد که بررسی مسیرهای انتقال HPV تنها به دوران بارداری و زایمان محدود نیست.

با این حال، با توجه به مزایای شناخته‌شده تغذیه با شیر مادر، این یافته به معنای توصیه به قطع شیردهی نیست و بیشتر بر ضرورت شناخت بهتر این مسیر احتمالی انتقال تأکید دارد.

انتقال HPV از سطوح و تماس مستقیم

نکته دیگر، پایداری HPV در محیط است. برخلاف بسیاری از ویروس‌های پوشش‌دار که در خارج از بدن مقاومت کمتری دارند، HPV به دلیل ساختار بدون پوشش خود می‌تواند برای مدتی روی سطوح باقی بماند.

DNA این ویروس روی برخی وسایل پزشکی مانند اسپکولوم و کلپوسکوپ و همچنین سطوح و اشیای مختلف شناسایی شده است. این یافته‌ها توجه به ضدعفونی و گندزدایی صحیح تجهیزات پزشکی را به‌ویژه در وسایلی که میان بیماران مختلف استفاده می‌شوند، ضروری می‌کند.

تماس مستقیم پوست با پوست و خودتلقیحی نیز از جمله مسیرهای غیرجنسی مطرح‌شده برای انتقال ویروس هستند.

با این حال، باید میان «شناسایی DNA ویروس روی یک سطح» و «اثبات انتقال مؤثر عفونت از آن سطح به انسان» تفاوت قائل شد؛ بنابراین همه مسیرهای احتمالی مطرح‌شده از سطح یکسانی از شواهد برخوردار نیستند.

آیا افراد بدون رابطه جنسی هم ممکن است HPV مثبت شوند؟

یکی از یافته‌های قابل‌توجه، گزارش HPV در افرادی بدون سابقه رابطه جنسی است.

مطالعات مختلف، شیوع بسیار متفاوتی از HPV را در افرادی که سابقه تماس جنسی نداشته‌اند گزارش کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که یک آزمایش HPV مثبت را نمی‌توان به‌تنهایی و بدون در نظر گرفتن سایر عوامل، معادل اثبات یک مسیر مشخص انتقال دانست.

مسیرهایی مانند انتقال عمودی، تماس مستقیم و خودتلقیحی از جمله توضیحات احتمالی برای برخی از این موارد هستند.

این موضوع در کودکان اهمیت ویژه‌ای دارد. تشخیص HPV در کودک خردسال، به‌خصوص در سنین پایین، باید با توجه به تمام مسیرهای احتمالی انتقال ارزیابی شود و نتیجه آزمایش به‌تنهایی برای تعیین چگونگی انتقال ویروس کافی نیست.

آیا وجود HPV در بدن همیشه به معنای بیماری است؟

یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده در مقاله، حضور انواع مختلف HPV در بدن افراد سالم است.

مطالعات متاژنومیک نشان داده‌اند انواع مختلفی از پاپیلوماویروس‌ها را می‌توان در نقاط گوناگون بدن، از جمله پوست، دهان و دستگاه تناسلی شناسایی کرد. بنابراین صرف شناسایی HPV لزوماً به معنای وجود بیماری بالینی یا سرطان نیست.

نکته تعیین‌کننده، نوع ویروس و رفتار عفونت در طول زمان است. عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV می‌تواند احتمال بروز تغییرات پیش‌سرطانی و برخی سرطان‌ها را افزایش دهد.

به همین دلیل، تفاوت مهمی میان «مواجهه یا عفونت با HPV» و «عفونت پایدار با HPV پرخطر» وجود دارد.

تست HPV مثبت به معنای سرطان نیست

مثبت شدن تست HPV به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست.

نتیجه آزمایش باید در کنار عواملی مانند نوع HPV، تداوم عفونت در بررسی‌های بعدی و نتایج آزمایش‌های غربالگری مانند پاپ‌اسمیر تفسیر شود.

بخش بزرگی از عفونت‌های HPV توسط سیستم ایمنی کنترل یا پاک می‌شوند. نگرانی اصلی زمانی ایجاد می‌شود که عفونت با انواع پرخطر ویروس برای مدت طولانی باقی بماند و زمینه تغییرات سلولی را فراهم کند.

بنابراین یک نتیجه مثبت HPV نه حکم تشخیص سرطان است و نه به‌تنهایی می‌تواند زمان یا چگونگی انتقال ویروس را مشخص کند.

راه‌های غیرجنسی انتقال HPV چه تأثیری بر واکسیناسیون دارند؟

این یافته‌ها پرسش‌هایی را درباره واکسن HPV نیز مطرح می‌کنند.

واکسن‌های فعلی HPV علیه تعدادی از مهم‌ترین انواع بیماری‌زا و سرطان‌زای ویروس محافظت ایجاد می‌کنند و نقش مهمی در پیشگیری از سرطان‌های مرتبط با HPV دارند.

با وجود مطرح بودن انتقال غیرجنسی و مواجهه احتمالی در سنین پایین، بیشتر عفونت‌های عمودی اولیه پاک می‌شوند و شواهد مطرح‌شده در این مقاله به معنای ضرورت تغییر خودکار زمان‌بندی فعلی واکسیناسیون به دوران شیرخوارگی نیست.

در مقابل، شناخت مسیرهای مختلف انتقال می‌تواند به پزشکان و متخصصان کمک کند تا درباره HPV و واکسیناسیون اطلاعات دقیق‌تری در اختیار خانواده‌ها قرار دهند.

شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌های این یافته‌ها، ضرورت تغییر نگاه اجتماعی به عفونت HPV باشد.

شناخت مسیرهای مختلف انتقال نشان می‌دهد که نتیجه مثبت آزمایش HPV نباید به‌صورت خودکار به قضاوت درباره رفتار جنسی فرد منجر شود. حتی در مواردی که انتقال جنسی محتمل‌ترین مسیر است، نتیجه آزمایش به‌تنهایی نمی‌تواند زمان دقیق ابتلا یا منبع انتقال را مشخص کند.

از سوی دیگر، درک بهتر زیست‌شناسی HPV به معنای کم‌اهمیت دانستن خطر این ویروس نیست. برخی انواع پرخطر HPV همچنان از عوامل مهم ایجاد سرطان هستند و واکسیناسیون، غربالگری و پیگیری مناسب عفونت‌های پرخطر و پایدار اهمیت اساسی دارند.

در نهایت، تصویر علمی HPV پیچیده‌تر از تقسیم‌بندی ساده «مقاربتی یا غیرمقاربتی» است. این ویروس می‌تواند از مسیرهای مختلف منتقل شود و شناسایی آن همیشه به معنای بیماری نیست؛ در عین حال، عفونت پایدار با انواع پرخطر می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند آزمایش HPV دقیق‌تر تفسیر شود، از برچسب‌زنی نادرست به افراد جلوگیری شود و در عین حال، اهمیت پیشگیری از سرطان‌های مرتبط با HPV نادیده گرفته نشود.