بیوپسی غدد لنفاوی سنتینل جایگزین لنفادنکتومی گسترده شد

کارآزمایی تصادفی‌سازی شده PHENIX که در اکتبر ۲۰۲۵ در مجله معتبر نیوانگلند به چاپ رسیده است، بدون شک نقطه عطفی در مدیریت جراحی سرطان دهانه رحم مراحل اولیه محسوب می‌شود. این مطالعه که در ۱۱ مرکز در چین و با دقت روش‌شناختی بالا انجام شده، پاسخی قاطع به یکی از چالش‌های دیرینه جراحی این بیماری ارائه می‌دهد: آیا می‌توان در صورت منفی بودن غدد لنفاوی سنتینل، از انجام لنفادنکتومی گسترده لگنی که با عوارض قابل توجهی همراه است، چشم پوشید؟

نتایج این مطالعه نه تنها فرضیه «عدم پایین‌تر بودن» را تأیید کرد، بلکه با نشان دادن برتری در برخی از نقاط پایانی کلیدی، جامعه پزشکی را به تأمل واداشت. یافته اصلی نشان داد که بقای بدون بیماری در ۳ سال در گروهی که تنها بیوپسی سنتینل شده بودند (۹۶.۹٪) نه تنها پایین‌تر نبود، بلکه بالاتر از گروه لنفادنکتومی (۹۴.۶٪) بود. این نتیجه به تنهایی برای تغییر رویه بالینی کافی است.

اما آنچه این مطالعه را به راستی برجسته می‌سازد، یافته‌های غیرمنتظره آن است. صفر مورد عود در غدد لنفاوی رتروپریتوئن در گروه «فقط بیوپسی» در مقابل ۹ مورد (۲.۲٪) در گروه لنفادنکتومی، سؤال‌های بنیادینی را درباره نقش بالقوه خود عمل لنفادنکتومی در ایجاد محیطی مستعد برای انتشار بیماری مطرح می‌کند. آیا اختلال در آناتومی طبیعی سیستم لنفاوی می‌تواند مسیرهای متاستاز را تغییر دهد؟ این یافته، همراه با بقای خاص سرطان به طور معناداری بهتر در گروه بیوپسی (نسبت خطر ۰.۳۷)، نیازمند کالبدشکافی مکانیسم‌های ایمونولوژیک و بیولوژیک نهفته است.

از منظر بالینی و کیفیت زندگی بیماران، داده‌ها قانع‌کننده هستند. کاهش چشمگیر عوارض ناتوان‌کننده‌ای مانند لنفادم (از ۱۹.۱٪ به ۵.۲٪) و لنفوسل (از ۲۲٪ به ۸.۳٪)، به تنهایی می‌تواند دلیلی محکم برای پذیرش این پارادایم جدید باشد. این عوارض، بار سنگینی بر دوش بیماران می‌گذارند و اثرات مادام‌العمر بر کیفیت زندگی آنان دارند.

نکته عملی دیگر، تحلیل زیرگروه مربوط به روش جراحی (لاپاروسکوپی در مقابل باز) است. یافته‌ها نشان داد که نتیجه بدتر گزارش شده برای جراحی لاپاروسکوپی در مطالعاتی مانند LACC، ممکن است به خود عمل لنفادنکتومی و نه صرفاً روش دسترسی جراحی مرتبط باشد. در این مطالعه، وقتی بیماران فقط تحت بیوپسی سنتینل و هیسترکتومی قرار گرفتند، تفاوتی در بقا بین روش لاپاروسکوپی و باز مشاهده نشد.

به عنوان یک رادیوانکولوژیست، بر این باورم که نتایج این مطالعه مسیر را برای یک تغییر پارادایم واقعی هموار می‌کند. این امر نه تنها بر کار جراحان، بلکه بر برنامه‌ریزی درمانی کمکی (ادجوانت) ما نیز تأثیر می‌گذارد. با کاهش عوارض جراحی، بیماران می‌توانند با شرایط بهتری دوره‌های لازم رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی را دریافت کنند.

در پایان، مطالعه PHENIX با شواهد خود، بیوپسی غدد لنفاوی سنتینل به تنهایی را به عنوان استاندارد جدید مراقبت در بیماران مبتلا به سرطان دهانه رحم مراحل اولیه  با غدد سنتینل منفی تثبیت می‌کند. این رویکرد، گامی بزرگ به سوی جراحی با حداقل تهاجم و حفظ کیفیت زندگی بیماران، بدون به خطر انداختن نتایج آنکولوژیک است. زمان آن فرا رسیده که این استاندارد جدید را در دستورالعمل‌های ملی و رویه‌های بالینی خود بگنجانیم.

دکتر پوریا عادلی
رادیوانکولوژیست