به گزارش گروه غذا و دارو سرطان نیوز، فونیو (Fonio) یکی از قدیمی‌ترین غلات کشت‌شده جهان است که بیش از پنج هزار سال در کشورهای غرب آفریقا مورد استفاده قرار گرفته است. این غله کوچک امروزه به دلیل ترکیب منحصر‌به‌فردی از ارزش غذایی بالا، شاخص گلیسمی پایین، نداشتن گلوتن و مقاومت در برابر تغییرات اقلیمی، به یکی از گزینه‌های امیدوارکننده برای تغذیه سالم و کشاورزی پایدار تبدیل شده است.

بررسی جدیدی که بر پایه مطالعات منتشرشده در معتبرترین مجلات علوم تغذیه انجام شده، نشان می‌دهد فونیو می‌تواند در آینده نقش مهمی در رژیم غذایی افراد مبتلا به دیابت، اضافه وزن و بیماری‌های متابولیک ایفا کند؛ هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند که برای اثبات قطعی این مزایا، انجام کارآزمایی‌های بالینی بیشتری ضروری است.

فونیو چیست؟

فونیو (Fonio) یک غله بومی غرب آفریقا از جنس Digitaria است که در دو گونه اصلی:

• Digitaria exilis (فونیوی سفید)
• Digitaria iburua (فونیوی سیاه)

کشت می‌شود.

این گیاه در خاک‌های فقیر، مناطق گرم و خشک و حتی در شرایط کم‌آبی رشد می‌کند و تنها طی ۷۰ تا ۹۰ روز به مرحله برداشت می‌رسد؛ ویژگی‌ای که آن را به یکی از سریع‌ترین غلات جهان تبدیل کرده است.

ارزش غذایی فونیو

مطالعات نشان می‌دهد فونیو سرشار از مواد مغذی مختلف است.

ترکیبات اصلی

• ۷۲ تا ۷۹ درصد کربوهیدرات‌های پیچیده
• ۸ تا ۱۲ درصد پروتئین
• فیبر غذایی
• تنها ۲ تا ۴ درصد چربی

مواد معدنی

فونیو منبع مناسبی از:

• آهن
• منیزیم
• فسفر
• روی
• پتاسیم
• کلسیم
• منگنز
• مس

است.

اسیدهای آمینه ارزشمند

برخلاف بسیاری از غلات رایج، فونیو مقدار نسبتاً بالایی از:

• متیونین
• سیستئین

دارد؛ دو اسید آمینه‌ای که معمولاً در گندم، برنج و ذرت کمتر یافت می‌شوند.

فونیو فاقد گلوتن است

یکی از مهم‌ترین مزایای فونیو، نداشتن گلوتن است.

به همین دلیل می‌تواند گزینه مناسبی برای افراد مبتلا به:

• بیماری سلیاک
• حساسیت به گلوتن
• رژیم‌های بدون گلوتن

باشد.

شاخص گلیسمی پایین

یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعات، شاخص گلیسمی پایین فونیو است.

بر اساس متاآنالیز منتشرشده در Frontiers in Nutrition:

میانگین شاخص گلیسمی غلات ارزن حدود ۵۳ است و فونیو در گروه غلات با GI کمتر از ۵۵ قرار می‌گیرد.

برای مقایسه:

• برنج سفید ≈ ۷۲
• آرد سفید ≈ ۷۴
• فونیو <۵۵

این ویژگی باعث می‌شود افزایش قند خون پس از مصرف آن آهسته‌تر باشد.

آیا فونیو برای دیابت مفید است؟

مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که مصرف فونیو می‌تواند:

• قند خون ناشتا را کاهش دهد.
• استرس اکسیداتیو را کم کند.
• حساسیت به انسولین را بهبود بخشد.

همچنین برخی مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که ترکیبات موجود در فونیو فعالیت آنزیم‌های:

• α-amylase
• α-glucosidase

را مهار می‌کنند؛ آنزیم‌هایی که در هضم کربوهیدرات نقش دارند.

البته این یافته‌ها هنوز در مطالعات انسانی اختصاصی تأیید نشده‌اند.

کمک احتمالی به کاهش وزن

فیبر بالا، نشاسته مقاوم و شاخص گلیسمی پایین فونیو ممکن است:

• احساس سیری را افزایش دهد.
• دریافت کالری را کاهش دهد.
• کنترل وزن را آسان‌تر کند.

اما برای اثبات این اثر، مطالعات انسانی بیشتری لازم است.

آیا برای سلامت قلب مفید است؟

حدود ۷۵ درصد چربی‌های فونیو از نوع غیراشباع هستند.

به همراه فیبر غذایی، این ویژگی می‌تواند از نظر تئوری در:

• کاهش کلسترول
• بهبود متابولیسم چربی
• سلامت قلب و عروق

مؤثر باشد.

با این حال، تاکنون مطالعه بالینی مستقیمی روی این موضوع انجام نشده است.

یک غذای پایدار برای آینده

پژوهشگران معتقدند اهمیت فونیو تنها به ارزش غذایی آن محدود نمی‌شود.

این غله:

• تحمل بالایی نسبت به خشکسالی دارد.
• در خاک‌های فقیر رشد می‌کند.
• به کود و آب فراوان نیاز ندارد.
• در کمتر از سه ماه برداشت می‌شود.

به همین دلیل می‌تواند در شرایط تغییرات اقلیمی، نقش مهمی در امنیت غذایی جهان ایفا کند.

محدودیت‌های شواهد

با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید می‌کنند:

• بیشتر مطالعات روی حیوانات یا محیط آزمایشگاه انجام شده‌اند.
• مطالعات انسانی اختصاصی هنوز محدود هستند.
• هنوز نمی‌توان فونیو را به عنوان یک درمان برای دیابت یا چاقی معرفی کرد.

جمع‌بندی

فونیو یکی از قدیمی‌ترین غلات جهان است که امروزه به دلیل شاخص گلیسمی پایین، نداشتن گلوتن، ارزش غذایی مناسب و مقاومت بالا در برابر تغییرات اقلیمی، توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است.

اگرچه شواهد اولیه نشان می‌دهد این غله می‌تواند در بهبود سلامت متابولیک و تغذیه سالم نقش داشته باشد، اما برای تأیید قطعی مزایای آن، انجام مطالعات بالینی بیشتری ضروری است.