جایگاه درمان موضعی در مدیریت سرطان پروستات الیگومتاستاتیک؛ نگاهی به شواهد نوین

سرطان پروستات الیگومتاستاتیک به مرحله‌ای از بیماری اطلاق می‌شود که بیمار دارای تعداد محدودی متاستاز، معمولاً بین یک تا پنج ضایعه، است. این وضعیت امروزه به‌عنوان یک طیف بالینی مجزا شناخته می‌شود که می‌تواند از راهبردهای درمانی متفاوتی نسبت به بیماری متاستاتیک گسترده بهره‌مند شود. پیشرفت چشمگیر در روش‌های تصویربرداری، به‌ویژه PSMA PET.امکان شناسایی متاستازهای کوچک غدد لنفاوی و استخوان را فراهم کرده و انتخاب بیماران مناسب برای درمان‌های هدفمند را با دقت بیشتری امکان‌پذیر ساخته است.

در سال‌های اخیر، شواهد حاصل از کارآزمایی‌های بالینی، جایگاه درمان هدایت‌شده متاستازها (Metastasis-Directed Therapy) را بیش از پیش تقویت کرده است. مطالعات ORIOLE و STOMP نشان داده‌اند که رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن (SBRT) با درمان تمامی ضایعات متاستاتیک قابل مشاهده، می‌تواند پیشرفت بیماری را به‌طور معنی‌داری به تأخیر انداخته، بقای بدون پیشرفت بیماری را افزایش دهد و زمان شروع درمان محرومیت از آندروژن (ADT) را به تعویق اندازد. همچنین مطالعه EXTEND نشان داد که افزودن درمان موضعی متاستازها به هورمون‌درمانی متناوب، علاوه بر افزایش مدت کنترل بیماری، امکان دوره‌های طولانی‌تر قطع هورمون‌درمانی را فراهم می‌کند. از سوی دیگر، نتایج مطالعه RADIOSA بیانگر آن است که ترکیب SBRT با ADT نسبت به SBRT به‌تنهایی، اثربخشی بیشتری داشته و تقریباً بقای بدون پیشرفت بیماری را دو برابر می‌کند، بدون آنکه افزایش قابل‌توجهی در عوارض شدید درمان مشاهده شود.

همزمان با توجه به درمان متاستازها، نقش درمان تومور اولیه نیز به یکی از موضوعات مهم پژوهش‌های اخیر تبدیل شده است. مبنای این رویکرد آن است که کنترل تومور اولیه می‌تواند با کاهش انتشار سلول‌های سرطانی، جلوگیری از ایجاد متاستازهای جدید، تأخیر در بروز مقاومت به درمان‌های هورمونی و پیشگیری از عوارض موضعی، بر سیر طبیعی بیماری اثرگذار باشد.

نتایج مطالعات HORRAD و STAMPEDE نشان داده‌اند که رادیوتراپی پروستات در بیماران دارای بار متاستاتیک پایین می‌تواند با بهبود بقای کلی همراه باشد، هرچند این مزیت در بیماران با بار متاستاتیک بالا مشاهده نشده است. 

همچنین داده‌های مطالعه TRoMbone حاکی از آن است که پروستاتکتومی رادیکال در بیماران منتخب مبتلا به بیماری الیگومتاستاتیک، روشی ایمن و قابل انجام است و می‌تواند کنترل بیوشیمیایی بیماری را بهبود بخشد، اگرچه برای اثبات تأثیر آن بر بقای طولانی‌مدت همچنان به مطالعات بیشتری نیاز است.

برآیند شواهد موجود نشان می‌دهد که سرطان پروستات الیگومتاستاتیک دیگر صرفاً یک بیماری سیستمیک تلقی نمی‌شود و در گروهی از بیماران، استفاده از یک رویکرد درمانی چندوجهی شامل درمان سیستمیک، درمان هدایت‌شده متاستازها و در موارد منتخب، درمان تومور اولیه، می‌تواند به بهبود پیامدهای بالینی، افزایش بقای بدون پیشرفت بیماری و احتمالاً ارتقای بقای کلی منجر شود.

بر همین اساس، راهنماهای معتبر بین‌المللی نیز درمان هدایت‌شده متاستازها را برای بیماران مبتلا به بیماری الیگومتاستاتیک، الیگوریکارنت و الیگوپروگرسیو توصیه می‌کنند. در نهایت، انتخاب دقیق بیماران با بهره‌گیری از تصویربرداری پیشرفته، ارزیابی صحیح بار متاستاتیک و تصمیم‌گیری در قالب تیم درمانی چندتخصصی، کلید دستیابی به بهترین نتایج درمانی و  حفظ کیفیت زندگی در این بیماران است