آلکنسا (Alecensa)؛ انقلابی در درمان سلول‌های غیرکوچک سرطان ریه با جهش ALK مثبت

آلسیتینیب (آلکنسا) با بقای کلی ۸۱ ماه در خط اول و کاهش ۶۵٪ خطر عود در درمان ادجوانت، چشم‌انداز NSCLC با جهش ALK را دگرگون کرد.

کد خبر: ۲۱۱۵۴

نویسنده دکتر پوریا عادلی

امروزه با پیشرفت دانش پزشکی، داروهای هدفمند توانسته‌اند مسیر درمان بسیاری از بدخیمی‌ها را متحول کنند. یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های این تحول، داروی «آلکنسا» با نام ژنریک «آلسیتینیب» است.

این داروی خوراکی که در دسته مهارکننده‌های قوی و بسیار اختصاصی آنزیم ALK و RET قرار دارد، با مهار فسفریلاسیون این آنزیم و مسدود کردن مسیرهای سیگنالینگ پایین‌دست سلول (STAT3 و PI3K/AKT)، آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی شده) سلول‌های سرطانی را القا می‌کند. از نظر بالینی، مهم‌ترین کاربرد آلکنسا در درمان بیماران مبتلا به «نوع غیرسلول کوچک سرطان ریه (NSCLC) با جهش ALK مثبت» است؛ جهشی که حدود ۵ تا ۷ درصد از بیماران NSCLC را شامل می‌شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این دارو را برای دو حوزه کلیدی تایید کرده است: نخست، به عنوان درمان خط اول برای بیماران مبتلا به نوع پیشرفته (متاستاتیک) که فاقد سابقه درمان سیستمیک هستند و دوم، در آوریل ۲۰۲۴، به عنوان درمان «ادجوانت» پس از جراحی رزکسیون کامل تومور، برای کاهش چشمگیر خطر عود بیماری در مراحل اولیه (اندازه تومور ≥۴ سانتی‌متر یا درگیری غدد لنفاوی).

اما آنچه آلکنسا را در میان رقبا متمایز می‌کند، داده‌های قوی بالینی آن است. بر اساس آنالیز نهایی مطالعه فاز ۳ ALEX که در سال ۲۰۲۵ در کنگره ESMO ارائه شد، بیمارانی که در خط اول درمان، آلکنسا دریافت کردند، به «میانگین بقای کلی ۸۱٫۱ ماه» دست یافتند. این در حالی است که این رقم در گروه داروی نسل اول (کریزوتینیب) تنها ۵۴٫۲ ماه بود؛ یعنی مصرف آلکنسا خطر مرگ را تا ۲۲ درصد کاهش می‌دهد.

همچنین، این دارو عملکرد فوق‌العاده‌ای در مهار متاستازهای مغزی دارد؛ تا جایی که در بیماران متاستاز مغزی، میانگین بقای کلی از ۳۰٫۹ ماه به ۶۳٫۴ ماه افزایش یافت.

در حوزه درمان ادجوانت نیز مطالعات بعد از جراحی (مطالعه ALINA) نشان داده که مصرف آلکنسا به مدت دو سال، «خطر عود یا مرگ» را تا ۶۵ درصد کاهش داده و نرخ بقای چهار ساله بیماران تحت درمان با این دارو در مراحل اولیه سرطان به ۹۸٫۴ درصد رسیده است که در نوع خود یک دستاورد کم نظیر محسوب می‌شود.

در مجموع، با توجه به شواهد روزآمد و گنجاندن این دارو در جدیدترین راهنماهای درمانی مانند NCCN 2025 به عنوان گزینه رده ۱ (Category 1)، آلکنسا امروز به عنوان «استاندارد طلایی درمان» در بیماران مبتلا به NSCLC با جهش ALK مثبت، چه در مرحله متاستاتیک و چه به صورت ادجوانت، جایگاه رفیعی را از آن خود کرده است. .