تلوملیسین در سرطان مری؛ ویروس‌درمانی همراه با رادیوتراپی به پاسخ کامل ۵۰ درصدی رسید

مطالعه فاز ۲ با کد OBP101JP که نتایج نهایی آن در نشریه معتبر Annals of Oncology منتشر شده است، بی‌تردید یکی از مهم‌ترین رویدادهای علمی سال‌های اخیر در حوزه انکولوژی ویروسی به شمار می‌رود.

این کارآزمایی بالینی چندمرکزی با طراحی تک‌بازوی باز، با هدف ارزیابی اثربخشی و ایمنی داروی سوراتادنوتورو (OBP-301) با نام تجاری تلوملیسین، در ترکیب با پرتودرمانی اختصاصی برای بیماران مبتلا به سرطان موضعی پیشرفته مری طراحی شده است؛ بیمارانی که به دلیل سن بالا یا وجود بیماری‌های همراه، از دایره کاندیدهای جراحی یا شیمی‌درمانی همراه با پرتودرمانی خارج شده بودند و عملاً پیش از این، گزینه درمانی مؤثری در اختیار نداشتند.

تمرکز بر بیماران بسیار سالخورده

آنچه مطالعه OBP101JP را از بسیاری کارآزمایی‌های مشابه متمایز می‌سازد، تمرکز ویژه آن بر جمعیت بسیار سالخورده است؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۷۵ درصد از شرکت‌کنندگان، یعنی ۲۸ نفر از ۳۷ بیمار ثبت‌نام‌شده، دارای سنی معادل ۸۰ سال یا بالاتر بودند.

اکثریت قریب‌به‌اتفاق آنان، یعنی ۳۶ نفر، به نوع سلول سنگفرشی مبتلا بودند که شایع‌ترین زیرگروه بافت‌شناختی سرطان مری در جمعیت آسیای شرقی محسوب می‌شود.

تلوملیسین چگونه سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهد؟

مکانیسم اثر این داروی نوین بر پایه ویروس‌درمانی انکولیتیک استوار است؛ بدین معنا که یک آدنوویروس اصلاح‌شده ژنتیکی با بهره‌گیری از پروموتر آنزیم تلومراز معکوس (hTERT)، به‌طور انتخابی در سلول‌های سرطانی که فعالیت تلومراز در آنها به‌شدت بالا است تکثیر یافته و آنها را از درون می‌ترکاند، در حالی که به بافت‌های سالم که فاقد این فعالیت آنزیمی هستند، آسیبی وارد نمی‌سازد.

پاسخ کامل موضعی ۵۰ درصدی در ۱۸ ماه

یافته‌های این مطالعه از اثربخشی قابل توجه این رویکرد حکایت دارد؛ به‌گونه‌ای که نرخ پاسخ کامل موضعی در ارزیابی ۱۸ ماهه به ۵۰ درصد رسید که به‌طور معنی‌داری از آستانه از پیش تعیین‌شده ۳۰.۲ درصد فراتر رفت.

نرخ بقای کلی و بقای اختصاصی سرطان در همین بازه زمانی نیز به‌ترتیب ۵۶.۶ درصد و ۷۰.۱ درصد گزارش شد که در مقایسه با داده‌های ثبت ملی سرطان مری ژاپن برای پرتودرمانی به‌تنهایی، برتری آشکاری را نشان می‌دهد.

افزون بر این، میزان بقای یک‌ساله در گروه مداخله ۷۱.۴ درصد محاسبه شد که در قیاس با نرخ ۵۷.۴ درصدی پرتودرمانی تنها در جمعیت تاریخی، تفاوتی چشمگیر و از نظر بالینی قابل توجه است.

همچنین نرخ پاسخ کلی موضعی، شامل پاسخ کامل و نسبی، به ۵۸.۳ درصد رسید که همگی گویای پتانسیل بالای این ترکیب درمانی هستند.

عوارض درمان در جمعیت سالمند

از منظر ایمنی، شایع‌ترین عوارض جانبی مشاهده‌شده شامل کاهش تعداد لنفوسیت‌ها با فراوانی ۷۰.۳ درصد و تب با فراوانی ۶۲.۲ درصد بود که در مجموع موقتی و قابل کنترل ارزیابی شده‌اند.

این نکته به‌ویژه برای جمعیت سالخورده و آسیب‌پذیر مورد مطالعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، چرا که عوارض سنگین شیمی‌درمانی نظیر ریزش مو یا سرکوب شدید مغز استخوان در این رویکرد مشاهده نمی‌شود.

ورود تلوملیسین به مرحله استفاده بالینی

در نهایت، این دستاورد علمی که حاصل همکاری نزدیک شرکت‌های اونکولیس بایوفارما و مدیژن بیوتکنولوژی بوده، در گامی تاریخی در تاریخ ۸ ژوئن ۲۰۲۶ موفق به اخذ مجوز تولید و عرضه از وزارت بهداشت ژاپن شد و به‌عنوان نخستین درمان ویروسی سرطان مری در جهان، راهی بازار گردید.

اگرچه هزینه هر دوره درمانی برای هر بیمار حدود ۹.۳ میلیون ین، معادل ۵۸,۵۰۰ دلار، برآورد شده، اما تحت پوشش بیمه سلامت ملی ژاپن قرار گرفته و با اعمال سیستم «هزینه‌های درمانی بالا»، بخش عمده آن برای بیماران قابل تحمل خواهد بود.

افق تازه‌ای برای ویروس‌درمانی در انکولوژی

به‌عنوان یک رادیوانکولوژیست، باید اذعان کنم که این موفقیت نه‌تنها الگویی امیدوارکننده برای توسعه درمان‌های کم‌تهاجم‌تر در جمعیت‌های سالخورده و دارای محدودیت جسمانی ارائه می‌دهد، بلکه راه را برای کاربرد ویروس‌درمانی در سایر بدخیمی‌های دستگاه گوارش و فراتر از آن هموار می‌سازد.

هرچند که همچنان انجام مطالعات وسیع‌تر با تنوع نژادی بیشتر برای تأیید قطعی این یافته‌ها ضروری به نظر می‌رسد، اما مطالعه OBP101JP بدون تردید نقطه عطفی در تاریخ انکولوژی مدرن محسوب می‌شود.