کم‌خونی مرتبط با سرطان؛ چه زمانی باید از ESA استفاده کرد؟

کم‌خونی مرتبط با سرطان یکی از عوارض شایع در بیماران تحت درمان‌های ضدسرطان، به‌ویژه شیمی‌درمانی سرکوب‌کننده مغز استخوان است. کاهش سطح هموگلوبین می‌تواند باعث خستگی، کاهش توانایی فعالیت‌های روزمره و افزایش نیاز به تزریق گلبول قرمز (RBC transfusion) شود.

در به‌روزرسانی مشترک راهنمای بالینی انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO) و انجمن هماتولوژی آمریکا (ASH)، نقش عوامل محرک اریتروپوئیز (Erythropoiesis-Stimulating Agents یا ESA) در مدیریت کم‌خونی بیماران مبتلا به سرطان بررسی شده است. هدف این راهنما، ارائه توصیه‌های جدید درباره زمان و نحوه استفاده از ESAها در بیماران سرطانی است.

این دستورالعمل بر پایه مرور نظام‌مند مطالعات شامل کارآزمایی‌های تصادفی‌شده و متاآنالیزها تهیه شده و یک پنل تخصصی از متخصصان ASCO و ASH شواهد موجود را بررسی و توصیه‌های پیشین را بازنگری کرده است.

چه بیمارانی می‌توانند ESA دریافت کنند؟

بر اساس توصیه‌های جدید، ESAها می‌توانند برای بیماران مبتلا به کم‌خونی ناشی از شیمی‌درمانی در شرایطی مورد استفاده قرار گیرند که:

• هدف درمان سرطان، درمان قطعی (Curative intent) نباشد.
• سطح هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسی‌لیتر کاهش یافته باشد.

در این شرایط، استفاده از ESA می‌تواند در کنار گزینه تزریق گلبول قرمز مورد بررسی قرار گیرد.

با این حال، برای بیمارانی که درمان سرطان آن‌ها با هدف ریشه‌کنی بیماری و درمان قطعی انجام می‌شود، استفاده از ESA توصیه نمی‌شود.

ESAها چگونه به کاهش نیاز به تزریق خون کمک می‌کنند؟

عوامل محرک اریتروپوئیز با تحریک تولید گلبول قرمز در مغز استخوان، می‌توانند سطح هموگلوبین را افزایش داده و نیاز به تزریق خون را کاهش دهند. با این حال، استفاده از این داروها با افزایش خطر حوادث ترومبوآمبولیک (لخته‌های خونی) همراه است و باید با ارزیابی دقیق خطر و فایده انجام شود.

خطرات احتمالی استفاده از ESA در بیماران سرطانی

مطالعات نشان داده‌اند که ESAها علاوه بر افزایش خطر ترومبوآمبولی، در برخی بررسی‌ها با نگرانی‌هایی مانند:

• کاهش بقا
• افزایش مرگ‌ومیر در دوره فعال مطالعه
• احتمال افزایش پیشرفت یا عود سرطان

همراه بوده‌اند. همین نگرانی‌ها باعث اقدامات نظارتی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) درباره مصرف این داروها در بیماران سرطانی شد.

نقش آهن در درمان با ESA

شواهد جدید نشان می‌دهد افزودن مکمل آهن به درمان ESA ممکن است پاسخ خون‌سازی را بهبود دهد و احتمال نیاز به تزریق خون را کاهش دهد.

بر اساس توصیه‌ها، جایگزینی آهن می‌تواند در بیماران دریافت‌کننده ESA، حتی در برخی موارد بدون کمبود واضح آهن، برای افزایش پاسخ هموگلوبین و کاهش انتقال خون مورد استفاده قرار گیرد.

چه زمانی باید ESA قطع شود؟

اگر بیمار پس از ۶ تا ۸ هفته پاسخ مناسبی به درمان ESA نشان ندهد، ادامه درمان توصیه نمی‌شود و باید علل دیگر کم‌خونی مانند:

• پیشرفت تومور
• کمبود آهن
• سایر عوامل زمینه‌ای

بررسی شود.

جمع‌بندی

راهنمای جدید ASCO/ASH تأکید می‌کند که ESAها همچنان می‌توانند در گروه مشخصی از بیماران مبتلا به سرطان، به‌ویژه افرادی که دچار کم‌خونی ناشی از شیمی‌درمانی با هدف غیرقطعی هستند، نقش مهمی داشته باشند.

با این حال، به دلیل افزایش خطر لخته‌های خونی و نگرانی‌های مرتبط با پیامدهای سرطان، استفاده از این داروها باید تنها پس از بررسی دقیق شرایط بیمار، هدف درمان سرطان و ارزیابی خطرات احتمالی انجام شود.