پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید که در مجله npj Parkinson's Disease منتشر شده است، ارتباط میان مدت خواب، کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماری پارکینسون (PD) را بررسی کردند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد افرادی که خواب کوتاه‌مدت یا خواب بی‌کیفیت دارند، بیش از دیگران در معرض ابتلا به پارکینسون قرار می‌گیرند؛ موضوعی که می‌تواند راه را برای شناسایی زودهنگام افراد پرخطر و اجرای مداخلات پیشگیرانه هموار کند.

چرا خواب در بیماری پارکینسون اهمیت دارد؟

بیماری پارکینسون دومین بیماری شایع نورودژنراتیو پس از آلزایمر است و عمدتاً سالمندان را درگیر می‌کند. اگرچه لرزش، کندی حرکت و اختلال تعادل شناخته‌شده‌ترین علائم این بیماری هستند، اما اختلالات غیرحرکتی مانند مشکلات خواب نیز نقش مهمی در سیر بیماری دارند.

برآوردها نشان می‌دهد تا ۷۵ درصد بیماران مبتلا به پارکینسون درجاتی از اختلال خواب را تجربه می‌کنند و شیوع و شدت این اختلالات با افزایش سن بیشتر می‌شود. با این حال هنوز مشخص نیست آیا این اختلالات صرفاً پیامد بیماری هستند یا سال‌ها پیش از تشخیص، به‌عنوان یک نشانگر خطر ظاهر می‌شوند.

این مطالعه چگونه انجام شد؟

محققان از داده‌های مطالعه طولی سلامت و بازنشستگی چین (CHARLS) استفاده کردند.

این پژوهش در دو بخش انجام شد:

تحلیل مقطعی

شامل ۱۶٬۴۰۳ بزرگسال بود که اطلاعات مربوط به:

• مدت خواب شبانه
• کیفیت خواب
• خواب روزانه
• مشخصات جمعیت‌شناختی
• وضعیت سلامت

در آنان بررسی شد.

تحلیل کوهورت (پیگیری طولی)

در این بخش ۸٬۶۲۴ نفر که در ابتدای مطالعه به پارکینسون یا سایر بیماری‌های مرتبط با حافظه مبتلا نبودند، طی چندین سال پیگیری شدند.

چه عواملی بررسی شدند؟

پژوهشگران علاوه بر خواب، اثر عوامل زیر را نیز در مدل‌های آماری وارد کردند:

• سن
• جنس
• وضعیت تأهل
• محل سکونت
• مصرف دخانیات
• مصرف الکل
• خواب نیمروزی
• فعالیت کشاورزی
• بیماری‌های زمینه‌ای

برای تحلیل داده‌ها از مدل‌های رگرسیون لجستیک، رگرسیون LASSO و تحلیل Restricted Cubic Spline (RCS) استفاده شد تا نوع ارتباط خواب با خطر پارکینسون مشخص شود.

مهم‌ترین یافته‌های مطالعه

۱. کم‌خوابی خطر پارکینسون را افزایش می‌دهد

در میان افراد مبتلا به پارکینسون:

• ۵۴٫۲ درصد بین ۴ تا ۷ ساعت در شب می‌خوابیدند.
• تنها ۱٫۸ درصد بیش از ۹ ساعت خواب داشتند.

تحلیل آماری نشان داد:

• خواب ۷ تا ۹ ساعت بهترین وضعیت را داشت.
• خواب ۴ ساعت یا کمتر با افزایش معنی‌دار خطر پارکینسون همراه بود.
• خواب بیش از ۹ ساعت نسبت به خواب ۷ تا ۹ ساعت کاهش خطر نشان داد، اما این تفاوت از نظر آماری معنی‌دار نبود.

۲. کیفیت خواب نیز نقش مستقلی دارد

نتایج نشان داد دو عامل بیشترین ارتباط را با پارکینسون داشتند:

• مدت خواب
• کیفیت خواب

همچنین سن و جنس نیز از عوامل مهم مرتبط با خطر بیماری بودند.

۳. رابطه خواب و پارکینسون به سن بستگی دارد

پژوهشگران دریافتند این ارتباط در گروه‌های سنی مختلف یکسان نیست.

افراد ۶۰ سال یا کمتر

بین مدت خواب و خطر پارکینسون یک رابطه خطی مشاهده شد؛ یعنی هرچه خواب طولانی‌تر بود، خطر بیماری کمتر می‌شد.

افراد بالای ۶۰ سال

ارتباط به شکل منحنی U بود؛ یعنی هم خواب بسیار کم و هم خواب طولانی می‌توانست با افزایش خطر همراه باشد.

بیشترین خطر ابتلا در حدود ۵٫۲ ساعت خواب شبانه مشاهده شد.

۴. بدترین وضعیت مربوط به خواب کوتاه همراه با خواب بی‌کیفیت بود

در مطالعه کوهورت، شرکت‌کنندگان بر اساس کیفیت و مدت خواب در چهار گروه قرار گرفتند.

کمترین میزان بروز پارکینسون در گروهی مشاهده شد که:

• خواب کوتاه‌تر از میانگین داشتند
• اما مشکل کیفیت خواب نداشتند.

بیشترین میزان ابتلا مربوط به افرادی بود که:

• خواب کوتاه داشتند
• و همزمان از کیفیت پایین خواب شکایت می‌کردند.

۵. ترکیب دو شاخص خواب دقت پیش‌بینی را افزایش داد

مدل‌های آماری نشان دادند:

• مدت خواب به تنهایی قدرت پیش‌بینی محدودی داشت.
• کیفیت خواب عملکرد بهتری داشت.
• اما ترکیب هر دو شاخص، بهترین توانایی را برای شناسایی افراد پرخطر ایجاد کرد؛ هرچند این قدرت پیش‌بینی همچنان در حد متوسط بود و برای استفاده بالینی به مطالعات بیشتری نیاز دارد.

چرا این یافته اهمیت دارد؟

پارکینسون معمولاً سال‌ها پیش از بروز علائم حرکتی آغاز می‌شود.

اگر بتوان از طریق شاخص‌های ساده‌ای مانند:

• مدت خواب
• کیفیت خواب

افراد پرخطر را زودتر شناسایی کرد، می‌توان:

• بیماران را تحت پایش دقیق‌تر قرار داد.
• عوامل خطر قابل اصلاح را کنترل کرد.
• مداخلات پیشگیرانه را زودتر آغاز نمود.

محدودیت‌های مطالعه

نویسندگان مطالعه تأکید می‌کنند که نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند، زیرا:

• این پژوهش مشاهده‌ای بوده و رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
• کیفیت و مدت خواب بر اساس گزارش خود افراد ثبت شده است.
• تشخیص پارکینسون بر اساس پرسشنامه انجام شده و در همه موارد با سوابق پزشکی تأیید نشده است.
• شرکت‌کنندگان همگی از جمعیت میانسال و سالمند چین بودند؛ بنابراین ممکن است نتایج به سایر کشورها کاملاً قابل تعمیم نباشد.

جمع‌بندی

این مطالعه بزرگ جمعیتی نشان می‌دهد خواب کوتاه و کیفیت پایین خواب با افزایش خطر بیماری پارکینسون ارتباط دارند. در افراد زیر ۶۰ سال، خواب طولانی‌تر با کاهش خطر همراه بود، اما در سالمندان رابطه‌ای U شکل مشاهده شد که نشان می‌دهد هم کم‌خوابی و هم خواب بیش از حد ممکن است با افزایش خطر بیماری مرتبط باشند.

اگرچه این یافته‌ها هنوز اثبات نمی‌کنند که اختلال خواب باعث پارکینسون می‌شود، اما ارزیابی و بهبود کیفیت خواب می‌تواند در آینده به یکی از ابزارهای مهم شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و برنامه‌های پیشگیری از این بیماری تبدیل شود.