متیلاسیون DNA می‌تواند رفتار تهاجمی سرطان پروستات را پیش‌بینی کند

نتایج یک مطالعه بین‌المللی که در مجله معتبر Cancer Discovery منتشر شده است، نشان می‌دهد الگوهای متیلاسیون DNA می‌توانند رفتار بیولوژیک سرطان پروستات را با دقت بالایی پیش‌بینی کنند. پژوهشگران با شناسایی چهار زیرگروه اصلی متیلاسیون، دریافتند یکی از این الگوها تقریباً به‌طور انحصاری با سرطان‌های متاستاتیک و کشنده مرتبط است؛ یافته‌ای که می‌تواند راه را برای درمان‌های شخصی‌سازی‌شده و کاهش درمان‌های غیرضروری هموار کند.

سرطان پروستات شایع‌ترین سرطان در مردان است و میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر کرده است. اگرچه بسیاری از تومورهای پروستات رشد آهسته‌ای دارند و هرگز از غده پروستات فراتر نمی‌روند، اما بخشی از بیماران به نوعی تهاجمی مبتلا می‌شوند که به غدد لنفاوی و استخوان گسترش یافته و می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های بالینی در مدیریت سرطان پروستات، تشخیص این دو گروه از یکدیگر و پیش‌بینی رفتار آینده تومور است.

متیلاسیون DNA؛ حلقه گمشده میان ژنتیک و رفتار سرطان

پژوهشگران به سرپرستی دکتر پل سی. بوتروس (Paul C. Boutros)، مدیر مرکز سرطان مؤسسه Sanford Burnham Prebys، در مطالعه جدید خود نشان دادند که پاسخ این سؤال در متیلاسیون DNA (DNA Methylation) نهفته است.

متیلاسیون فرآیندی طبیعی در سلول‌هاست که طی آن گروه‌های شیمیایی موسوم به متیل به بخش‌هایی از DNA متصل می‌شوند و فعالیت برخی ژن‌ها را خاموش یا فعال می‌کنند.

در سرطان، این تغییرات می‌توانند نشان دهند که یک تومور تا چه اندازه تهاجمی است یا چگونه به درمان پاسخ خواهد داد.

به گفته پژوهشگران، متیلاسیون پلی میان جهش‌های ژنتیکی و رفتار واقعی سرطان ایجاد می‌کند.

بزرگ‌ترین بانک اطلاعاتی متیلاسیون سرطان پروستات

برای بررسی این موضوع، پژوهشگران یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های داده در این حوزه را ایجاد کردند.

در این مطالعه، ۳۰۰۱ نمونه متیلاسیون DNA از بیماران با پیشینه‌های ژنتیکی مختلف بررسی شد که طیفی از:

• بافت طبیعی پروستات
• سرطان موضعی با درجات مختلف
• سرطان متاستاتیک پیشرفته

را شامل می‌شد.

همچنین برای ۸۸۴ نمونه اطلاعات ژنومی و رونوشت‌برداری (Multi-omics) نیز در دسترس بود.

چهار الگوی اصلی متیلاسیون شناسایی شد

اگرچه میلیون‌ها الگوی متیلاسیون ممکن است در سرطان پروستات رخ دهد، پژوهشگران دریافتند تنها چهار زیرگروه اصلی (Methylation Subtypes) در اغلب بیماران تکرار می‌شوند.

این چهار زیرگروه ارتباط مستقیمی با شدت بیماری داشتند:

• زیرگروه اول: مرتبط با افزایش سن طبیعی و سرطان‌های بسیار کم‌خطر و با رشد آهسته
• دو زیرگروه میانی: مرتبط با سرطان‌هایی با رشد متوسط که معمولاً از پروستات فراتر نمی‌روند
• زیرگروه چهارم: تقریباً به‌طور اختصاصی در سرطان‌های متاستاتیک و کشنده مشاهده شد

یک نشانگر زیستی امیدوارکننده

پژوهشگران دریافتند این الگوهای متیلاسیون صرف‌نظر از:

• سن بیمار
• پیشینه ژنتیکی
• نژاد
• نوع جهش‌های DNA

به‌طور پایدار تکرار می‌شوند.

دکتر بوتروس در این‌باره می‌گوید:

«متیلاسیون، اطلاعات حاصل از ژنتیک سرطان، سبک زندگی بیمار و سایر عوامل را به یک سیگنال واحد تبدیل می‌کند که می‌توان آن را اندازه‌گیری کرد. همین ویژگی، آن را به یک بیومارکر ایده‌آل برای پیش‌بینی رفتار سرطان پروستات تبدیل می‌کند.»

گام بعدی؛ ورود به درمان بالینی

پژوهشگران امیدوارند در آینده نزدیک بتوان از این یافته‌ها برای تصمیم‌گیری درمانی استفاده کرد.

در صورت تأیید در مطالعات بعدی، بررسی الگوهای متیلاسیون ممکن است به پزشکان کمک کند:

• بیماران کم‌خطر را از درمان‌های غیرضروری محافظت کنند.
• بیماران پرخطر را زودتر شناسایی کنند.
• درمان‌های هدفمند و شخصی‌سازی‌شده‌تری ارائه دهند.

نقش احتمالی اکسیژن‌رسانی و سبک زندگی

یکی دیگر از یافته‌های جالب مطالعه این بود که شاید جریان اکسیژن در بافت پروستات در شکل‌گیری الگوهای متیلاسیون نقش داشته باشد.

به همین دلیل پژوهشگران قصد دارند در کارآزمایی‌های آینده بررسی کنند که آیا فعالیت بدنی سبک و بهبود اکسیژن‌رسانی می‌تواند خطر بروز انواع تهاجمی سرطان پروستات را کاهش دهد یا خیر.

جمع‌بندی

این مطالعه نشان می‌دهد متیلاسیون DNA می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نشانگرهای زیستی برای پیش‌بینی رفتار سرطان پروستات تبدیل شود. شناسایی چهار زیرگروه متیلاسیون، به‌ویژه زیرگروه مرتبط با سرطان‌های متاستاتیک، گامی مهم در مسیر پزشکی دقیق (Precision Medicine) محسوب می‌شود و می‌تواند در آینده به انتخاب درمان مناسب برای هر بیمار، کاهش درمان‌های غیرضروری و بهبود پیامدهای بالینی کمک کند.

سوالات متداول (FAQ)

متیلاسیون DNA چیست؟
فرآیندی است که طی آن گروه‌های متیل به DNA متصل شده و فعالیت برخی ژن‌ها را تنظیم می‌کنند، بدون آنکه توالی ژنتیکی تغییر کند.

این مطالعه چه یافته‌ای داشت؟
پژوهشگران چهار الگوی اصلی متیلاسیون را شناسایی کردند که ارتباط نزدیکی با میزان تهاجمی بودن سرطان پروستات داشتند.

آیا این روش هم‌اکنون در درمان بیماران استفاده می‌شود؟
خیر. این یافته هنوز در مرحله پژوهشی است و پیش از ورود به مراقبت‌های بالینی نیاز به مطالعات تکمیلی دارد.

این کشف چه کاربردی خواهد داشت؟
در آینده ممکن است به پزشکان کمک کند بیماران کم‌خطر و پرخطر را دقیق‌تر شناسایی کرده و درمان مناسب‌تری برای هر فرد انتخاب کنند.

آیا سبک زندگی می‌تواند بر این فرآیند تأثیر بگذارد؟
پژوهشگران احتمال می‌دهند عواملی مانند اکسیژن‌رسانی بافت و فعالیت بدنی بر رفتار سرطان اثرگذار باشند، اما این فرضیه هنوز نیازمند بررسی در کارآزمایی‌های بالینی است.

منبع: مطالعه منتشرشده در Cancer Discovery (۱۷ ژوئن ۲۰۲۶) توسط پژوهشگران Sanford Burnham Prebys Medical Discovery Institute با همکاری ۲۲ مرکز تحقیقاتی بین‌المللی.

توجه: این خبر صرفاً با هدف اطلاع‌رسانی علمی منتشر شده و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشکی تخصصی نیست. یافته‌های این مطالعه برای استفاده روتین در تصمیم‌گیری‌های درمانی، نیازمند ارزیابی و تأیید در مطالعات بالینی آینده هستند.