چشم‌پوشی از لنفادنکتومی اگزیلاری در سرطان پستان؛ نتایج SENOMAC

یکی از مهم‌ترین اهداف درمان سرطان پستان در سال‌های اخیر، کاهش عوارض درمان بدون کاهش اثربخشی آن بوده است. در همین راستا، نتایج جدید کارآزمایی فاز سوم SENOMAC که در کنگره سالانه ASCO 2026 ارائه شد، بار دیگر این پرسش مهم را مطرح می‌کند که آیا همه بیماران مبتلا به سرطان پستان زودهنگام و درگیری محدود غدد لنفاوی همچنان به لنفادنکتومی کامل اگزیلاری نیاز دارند؟

یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد در بیمارانی که تنها یک یا دو غده لنفاوی سنتینل درگیر دارند، حذف لنفادنکتومی کامل اگزیلاری نه‌تنها موجب کاهش کنترل بیماری یا بقای بیماران نمی‌شود، بلکه می‌تواند عوارض طولانی‌مدت درمان را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

لنفادنکتومی اگزیلاری؛ استانداردی که در حال بازنگری است

برای دهه‌ها، کشف متاستاز در غدد لنفاوی زیر بغل به معنای انجام تخلیه کامل غدد لنفاوی اگزیلاری بود. این رویکرد اگرچه اطلاعات ارزشمندی درباره مرحله بیماری فراهم می‌کرد، اما با عوارض شناخته‌شده‌ای مانند:

• لنف‌ادم اندام فوقانی
• درد مزمن بازو و شانه
• محدودیت حرکتی
• اختلال عملکرد اندام فوقانی
• کاهش کیفیت زندگی

همراه بود.

با توسعه تکنیک نمونه‌برداری از غدد لنفاوی سنتینل (Sentinel Lymph Node Biopsy)، این سؤال مطرح شد که آیا در همه بیماران نیاز به جراحی وسیع‌تر وجود دارد یا خیر.

مطالعه SENOMAC چگونه طراحی شد؟

کارآزمایی SENOMAC یکی از بزرگ‌ترین مطالعات انجام‌شده در این حوزه محسوب می‌شود.

در این مطالعه:

• ۲۷۶۶ بیمار از پنج کشور اروپایی وارد مطالعه شدند.
• ۲۵۴۰ بیمار در تحلیل نهایی مورد بررسی قرار گرفتند.
• میانه سن بیماران ۶۱ سال بود.
• ۶۴ درصد بیماران جراحی حفظ پستان انجام داده بودند.
• ۳۶ درصد تحت ماستکتومی قرار گرفته بودند.
• ۸۸ درصد بیماران رادیوتراپی لوکورژیونال دریافت کردند.

از نظر پاتولوژیک نیز اکثریت بیماران در گروه کم‌خطرتر قرار داشتند:

• ۸۷ درصد دارای تومور ER مثبت و HER2 منفی بودند.
• ۸۴.۶ درصد تنها یک ماکرومتاستاز در غده سنتینل داشتند.
• ۱۰.۲ درصد دارای دو ماکرومتاستاز بودند.
• ۳۴.۳ درصد گسترش خارج کپسولی نشان می‌دادند.

بقای بیماران؛ تفاوتی میان دو رویکرد دیده نشد

پس از میانه پیگیری ۶۰ ماهه، نتایج بسیار قابل توجه بود.

بقای کلی پنج ساله

• بدون لنفادنکتومی: ۹۴.۴ درصد
• با لنفادنکتومی: ۹۳.۴ درصد

بقای بدون عود بیماری

• بدون لنفادنکتومی: ۹۰.۸ درصد
• با لنفادنکتومی: ۹۰.۲ درصد

بقای اختصاصی سرطان پستان

• بدون لنفادنکتومی: ۹۷.۹ درصد
• با لنفادنکتومی: ۹۷.۲ درصد

این نتایج نشان می‌دهد حذف لنفادنکتومی کامل اگزیلاری در بیماران منتخب، از نظر کنترل سرطان و بقای بیماران، تفاوت معناداری با درمان استاندارد قبلی ندارد.

مهم‌ترین دستاورد SENOMAC؛ بهبود کیفیت زندگی

شاید مهم‌ترین یافته مطالعه نه در بقای بیماران، بلکه در کیفیت زندگی آنان باشد.

در سال پنجم پیگیری:

• تنها ۳.۶ درصد بیماران گروه بدون لنفادنکتومی مشکلات شدید بازو را گزارش کردند.
• این رقم در گروه لنفادنکتومی به ۱۲.۶ درصد رسید.

به عبارت دیگر، حذف جراحی گسترده زیر بغل توانسته است بار قابل توجهی از عوارض مزمن درمان را کاهش دهد.

این نتایج چه اهمیتی برای رادیوانکولوژیست‌ها دارد؟

یکی از نکات مهم SENOMAC آن است که بخش عمده بیماران تحت درمان‌های ادجوانت مدرن قرار داشتند و ۸۸ درصد آنان رادیوتراپی لوکورژیونال دریافت کردند.

این موضوع نشان می‌دهد بخشی از نقش کنترل بیماری که پیش‌تر بر عهده جراحی وسیع‌تر بود، امروزه می‌تواند توسط درمان‌های چندرشته‌ای شامل رادیوتراپی و درمان‌های سیستمیک جبران شود.

در واقع، نتایج این مطالعه بازتابی از تغییر پارادایم در درمان سرطان پستان است؛ حرکتی از درمان‌های حداکثری به سمت درمان‌های هوشمند و شخصی‌سازی‌شده.

آیا می‌توان این نتایج را به همه بیماران تعمیم داد؟

پاسخ کوتاه، خیر است.

باید توجه داشت که SENOMAC در شرایط بسیار مطلوب درمانی انجام شده است:

• دسترسی گسترده به درمان‌های سیستمیک مدرن
• پوشش مناسب رادیوتراپی
• پیگیری دقیق بیماران
• اجرای استانداردهای جراحی و آسیب‌شناسی

بنابراین تعمیم نتایج به همه مراکز درمانی و همه بیماران نیازمند احتیاط است.

به‌ویژه در بیمارانی که:

• بار توموری بیشتری دارند
• متاستازهای متعدد لنفاوی دارند
• دسترسی محدود به درمان‌های ادجوانت دارند

هنوز نمی‌توان با اطمینان مشابه از حذف لنفادنکتومی دفاع کرد.

جمع‌بندی

نتایج مطالعه SENOMAC یکی از مهم‌ترین شواهد سال ۲۰۲۶ در حوزه سرطان پستان محسوب می‌شود. این مطالعه نشان داد در بیماران مبتلا به سرطان پستان زودهنگام با درگیری محدود غدد لنفاوی سنتینل، حذف لنفادنکتومی کامل اگزیلاری می‌تواند بدون کاهش بقای بیماران یا افزایش خطر عود بیماری انجام شود. در مقابل، این رویکرد با کاهش چشمگیر عوارض بازو و بهبود کیفیت زندگی همراه است.

با این حال، انتخاب بیماران مناسب همچنان اهمیت حیاتی دارد و اجرای این رویکرد باید در چارچوب تصمیم‌گیری چندتخصصی و با در نظر گرفتن امکانات درمانی هر مرکز انجام شود.