وقتی شیفت شب، DNA ما را هدف می‌گیرد؛ روایتی فراتر از خستگی

همکار گرامی، احتمالاً شما نیز صبح روز بعد از یک کشیک سنگین، نه فقط در ذهن، که در تک‌تک سلول‌های بدنتان خستگی را حس کرده‌اید. شاید با خود گفته باشید: «انگار یک سال پیرتر شدم.» جالب است بدانید که علم امروز به این حس شهودی ما مهر تأیید می‌زند و پاسخی در اعماق کروموزوم‌هایمان دارد: تلومرها.

اخیراً دکتر آنتلم پوجول، متخصص غدد، آماری تأمل‌برانگیز را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشت که بازتاب گسترده‌ای یافت: «دوران رزیدنتی می‌تواند سرعت پیر شدن را ۶ برابر کند.» این عدد از کجا آمده است؟

پاسخ در تلومرهای  DNA ما نهفته است. تلومرها مانند محافظ پلاستیکی انتهای بند کفش عمل می‌کنند و با هر تقسیم سلولی کوتاه‌تر می‌شوند. وقتی تلومر بیش از حد کوتاه شود، سلول پیر شده یا می‌میرد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که در یک سال دوره رزیدنتی، به‌طور متوسط ۱۴۳ جفت باز از طول تلومرها کاسته می‌شود؛ نرخی تقریباً شش برابر سریع‌تر از روند عادی پیری. نموداری که دکتر پوجول منتشر کرد، به‌وضوح نشان می‌دهد هرچه ساعات کاری هفتگی از مرز ۴۵ ساعت فراتر رود، شیب کوتاه‌شدن تلومرها نیز تندتر می‌شود.

اما نکته کلیدی اینجاست: این فقط «فرسودگی شغلی» به معنای روان‌شناختی کلمه نیست. ما با یک آسیب زیستی واقعی و قابل اندازه‌گیری روبه‌رو هستیم. این یافته‌ها فراتر از یک هشدار ساده است؛ این یک فراخوان برای بازنگری در قوانین ساعت کار و حقوق و دستمزد  پزشکان و دستیاران به‌منظور حفظ سلامت جسمی و ادای واقعی حقوق افرادی است که خود متولی سلامت جامعه‌اند. مادام‌العمر زیستن با این سرعتِ پیری سلولی، یعنی ورود زودهنگام به دوران بیماری‌های مزمن.

دفعه بعد که بعد از یک کشیک طاقت‌فرسا، سنگینی پلک‌هایتان امانتان را می‌بُرد، به یاد داشته باشید که این فقط کمبود خواب نیست؛ این صدای ساییده شدن محافظ DNA شماست. شاید زمان آن رسیده که شعار «پزشک سالم، جامعه سالم» را نه در تراکت‌ها، که در تنظیم ساعت کاری کشیک‌ها و سیاستگذاری ها کلان سلامت به کار بندیم.