کوپروپتوز؛ راهنمای جدید در پاسخ به ایمنوتراپی بیماران مبتلا به سرطان

 در درمان روزمره بیماران، هیچ پرسشی به اندازه این جمله شما را آزار نمی‌دهد: «چرا ایمونوتراپی روی تومور من جواب نداد، ولی روی بیمار دیگری مؤثر بود؟» ما سال‌ها پاسخ را در TMB و PD-L1 جستجو کردیم، اما اکنون مطالعه‌ای در چین، تکه‌ای دیگر از این پازل پیچیده را روشن کرده است. Yitong Pan و همکارانش از دانشگاه Central South در مقاله‌ای که اول ماه مه ۲۰۲۶ در مجله Discover Oncology منتشر شد، برای نخستین بار «امتیاز کوپروپتوز» را به‌عنوان یک نشانگر زیستی قدرتمند برای پیش‌بینی پاسخ به ایمونوتراپی در ۲۳ نوع سرطان مختلف معرفی کرده‌اند.

کوپروپتوز، برخلاف آپوپتوز یا نکروز که برای دهه‌ها می‌شناختیم، یک شکل کاملاً متمایز از مرگ سلولی است که نخستین بار در سال ۲۰۲۲ توسط Tsvetkov و همکارانش در Science توصیف شد؛ مرگی که نه با کاسپازها، بلکه با تجمع مس در میتوکندری و ایجاد استرس پروتئوتوکسیک در چرخه TCA رقم می‌خورد. تیم Pan با بهره‌گیری از داده‌های چندگانه شامل ترنسکریپتومیکس توده‌ای و تک‌سلولی، ترنسکریپتومیکس فضایی و متابولومیکس، یک امتیاز جامع برای سنجش فعالیت مسیر کوپروپتوز در ۲۳ نوع سرطان انسانی طراحی کردند.

یافته اصلی این مطالعه، یک همبستگی معکوس هوشمندانه را آشکار ساخت: تومورهایی با امتیاز پایین کوپروپتوز، از نفوذپذیری ایمنی بالاتر، عملکرد قوی‌تر سلول‌های ایمنی، سطوح فراوان‌تر سیتوکین‌ها، چک‌پوینت‌های ایمنی و مولکول‌های MHC برخوردار بودند و بیمارانشان پیامدهای بهتری از ایمونوتراپی کسب کردند. نکته جسورانه‌تر، تحلیل ترنسکریپتومیکس فضایی بود که نشان داد سلول‌های ایمنی، امتیاز کوپروپتوز بالاتری نسبت به سلول‌های توموری دارند؛ به بیانی دیگر، این سلول‌های ایمنی هستند که در ریزمحیط تومور بیش از خود سلول بدخیم در معرض آسیب ناشی از مس قرار می‌گیرند. تومورهای با امتیاز پایین، پروفایل متابولیک و مسیرهای سیگنالینگی را به نمایش گذاشتند که به نفع ایمنی ضدتوموری و ایمنی‌زایی قوی‌تر عمل می‌کند.

 این یافته‌ها چیزی فراتر از یک مقاله بیوانفورماتیکی است. تصور کنید روزی بتوانیم پیش از آغاز یک داروایمنوتراپی، با سنجش امتیاز کوپروپتوز از نمونه بیوپسی، احتمال پاسخ بیمار را پیش‌بینی کنیم .

دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی