فراتر از اعداد؛ وقتی «قوی مشکی» در مسیر درمان سرطان ظاهر می‌شود

در دنیای پزشکی، آمارها معمولاً حرف اول را می‌زنند. وقتی بیماری با تشخیص سرطان روبرو می‌شود، اولین چیزی که جستجو می‌کند، «میزان بقا» و «احتمال بهبودی» است. اما آیا علم تمام حقیقت را در این اعداد خلاصه کرده است؟ امروز در تحریریه سرطان‌نیوز میزبان دکتر پوریا عادلی، متخصص انکولوژی هستیم تا درباره پدیده‌ای جذاب به نام «قوی مشکی» در درمان سرطان گفتگو کنیم؛ پدیده‌ای که می‌گوید همیشه راهی برای غافلگیریِ مثبت وجود دارد.

مفهوم «قوی مشکی» معمولاً در اقتصاد مطرح می‌شود. چطور این مفهوم را به اتاق درمان و بالین بیمار سرطانی آورده‌اید؟

 با سلام به مخاطبان عزیز سرطان‌نیوز. ببینید، «قوی مشکی» رویدادی است که سه ویژگی دارد: اول اینکه کاملاً غیرمنتظره است؛ دوم اینکه تأثیر بسیار بزرگی دارد و سوم اینکه ما تمایل داریم بعد از وقوع، آن را با منطق علمی توجیه کنیم. در سرطان، قوی مشکی یعنی آن بیماری که طبق تمام پیش‌بینی‌های آماری، شانس کمی برای بهبود داشته، اما ناگهان پاسخی خیره‌کننده به درمان می‌دهد و سال‌ها با سلامتی زندگی می‌کند. من همیشه به بیمارانم می‌گویم: «آمارها برای جمعیت‌ها نوشته شده‌اند، نه برای انسان‌ها.» هر بیمار یک قصه منحصر‌به‌فرد است و می‌تواند همان قوی مشکی باشد که محاسبات ما را به هم می‌ریزد.

 بسیاری از بیماران وقتی می‌شنوند شانس پاسخ به یک درمان مثلاً ۱۰ درصد است، ناامید می‌شوند. نگاه شما به این اعداد چیست؟

 این دقیقاً جایی است که ما باید نگاه‌مان را تغییر دهیم. در ریاضیات، ۱۰ درصد یعنی یک از ده؛ اما در بالین، برای آن یک نفری که درمان شده، موفقیت ۱۰۰ درصد است. پدیده قوی مشکی به ما یادآوری می‌کند که نباید تسلیمِ «دیکتاتوریِ میانگین‌ها» شویم. وظیفه ما در پزشکی نوین، شناسایی عواملی است که یک بیمار را به یک «پاسخ‌دهنده استثنایی» (Exceptional Responder) تبدیل می‌کند. ما در سال‌های اخیر دیده‌ایم که با ورود ایمونوتراپی و درمان‌های هدفمند، تعداد این قوهای مشکی بسیار بیشتر از قبل شده است.

آیا پیشرفت‌های علمی اخیر باعث شده که وقوع این معجزات درمانی، فرموله و پرتعداد تر شوند؟

دکتر عادلی: دقیقاً همین‌طور است. علمی که ما امروز از آن صحبت می‌کنیم، سعی دارد «قوهای مشکی» را به «قوهای سفید» تبدیل کند. یعنی چیزی که قبلاً دور از ذهن به نظر می‌رسید، امروز با شناخت ژنتیک تومور و اصلاح سیستم ایمنی، به یک روند درمانی قابل پیش‌بینی تبدیل شده است. با این حال، هنوز هم در بسیاری از موارد، بدن انسان ما را شگفت‌زده می‌کند. اینجاست که معتقدم  تکیه بر خداوند بزرگ ،روحیه بیمار، امید ،اعتماد و پایبندی به مسیر درمان، بستری را فراهم می‌کند تا بیولوژی بدن بتواند آن پاسخِ استثنایی را خلق کند و معجزه ای را از مسیر بیولوژی تومورمحقق نماید.

پیام نهایی شما برای بیمارانی که شاید در شرایط دشوار درمانی هستند و احساس می‌کنند امیدی به بهبودی‌شان نیست، چیست؟

پیام من این است: هیچ‌وقت اجازه ندهید یک عدد یا یک نمودار، تمامِ افق دید شما را تیره کند. علم پزشکی با سرعت عجیبی در حال حرکت است و هر روز ابزارهای جدیدی برای شکار این «قوهای مشکی» به دست می‌آوریم. تا زمانی که لطف خدا همراه ماست وما به عنوان پزشک و شما به عنوان بیمار، دست از تلاش برنداشته‌ایم، احتمال وقوع آن اتفاقِ استثنایی وجود دارد. قوی مشکیِ زندگیِ خودتان باشید؛ چرا که در پزشکی، همیشه فضایی برای شگفتی و رخداد معجزه باقی است.