تخریب زیرساخت دارویی؛ حمله‌ای فراتر از صنعت و به قلب امنیت سلامت

تخریب بخشی از شرکت «توفیق دارو» یک جنایت آشکار جنگی از سوی دشمن صهیونی - امریکایی است و را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک خسارت صنعتی یا آسیب به چند خط تولید تحلیل کرد. اگر به فهرست محصولات اعلام شده این کارخانه بنگریم، آنچه هدف قرار گرفته، در واقع یکی از حساس‌ترین لایه‌های امنیت ملی یعنی امنیت دارویی و سلامت عمومی بوده است. زیرا از بین رفتن ظرفیت تولید داروهایی در حوزه‌های سرطان، بیماری‌های خاص، قلب و عروق، کنترل درد و تعدیل سیستم ایمنی، مستقیماً به معنای تهدید درمان بیماران و تضعیف تاب‌آوری نظام سلامت است.

در نظام سلامت مدرن، دارو فقط یک کالای مصرفی نیست؛ یک زیرساخت حیاتی است. به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند انکولوژی، هر وقفه‌ای در تولید یا تأمین دارو می‌تواند به تأخیر درمان، افزایش عوارض، تشدید اضطراب بیماران و حتی کاهش شانس بقا منجر شود. داروهای ضدسرطان به‌دلیل ماهیت پیچیده درمان‌های آنکولوژیک، نیازمند زنجیره‌ای پایدار، دقیق و قابل اتکا هستند. از همین رو، آسیب به تولید این دسته از محصولات را باید در سطحی فراتر از خسارت مالی ارزیابی کرد.

در مورد بیماری‌های خاص، از جمله ام‌اس، اهمیت موضوع دوچندان می‌شود. داروهایی مانند گلاتیرامر استات برای بسیاری از بیماران، بخشی جدایی‌ناپذیر از کنترل بیماری و حفظ کیفیت زندگی هستند. اختلال در دسترسی به این داروها می‌تواند به افزایش عود بیماری، تشدید ناتوانی و فشار مضاعف روانی و اقتصادی بر بیماران و خانواده‌های آنان منجر شود. در چنین شرایطی، هرگونه ضربه به تولید داخلی، مستقیماً به آسیب‌پذیرترین بیماران جامعه منتقل می‌شود.

بخش دیگری از محصولات یادشده، داروهای مرتبط با کنترل درد و ترکیبات مخدر دارویی است. این حوزه، برخلاف برداشت‌های سطحی، نقشی حیاتی در مراقبت تسکینی، جراحی، درمان دردهای شدید و مدیریت بیماران خاص از جمله بیمارن مبتلا به سرطان دارد. کاهش ظرفیت تولید این داروها، نه‌تنها روند درمان را دشوار می‌کند، بلکه کیفیت زندگی بیمارانی را که با دردهای مزمن و شدید دست‌وپنجه نرم می‌کنند، به‌طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

داروهای قلبی–عروقی نیز از جمله پرمصرف‌ترین و راهبردی‌ترین اقلام دارویی در هر نظام سلامت هستند. اختلال در تولید یا تأمین این دسته داروها می‌تواند دامنه‌ای وسیع از بیماران مزمن را درگیر کند و پیامدهای آن، از افزایش مراجعات اورژانسی تا بالا رفتن مرگ‌ومیرهای قابل پیشگیری، در سطح جامعه قابل مشاهده خواهد بود. در واقع، امنیت دارویی در این حوزه، مستقیماً با سلامت عمومی و حتی شاخص‌های مرگ‌ومیر پیوند خورده است.

از سوی دیگر، داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی، جایگاه مهمی در درمان بیماری‌های خودایمنی، برخی اختلالات پیچیده و نیز موارد خاص پیوند دارند. این داروها نماد توانمندی علمی و صنعتی هر کشور در تولید فرآورده‌های پیشرفته دارویی محسوب می‌شوند. از این منظر، تخریب ظرفیت تولید آن‌ها فقط ضربه به یک شرکت نیست، بلکه تضعیف بخشی از استقلال دارویی کشور است؛ استقلالی که در شرایط بحران، ارزشی فراتر از هر شاخص اقتصادی پیدا می‌کند.

اکنون، فارغ از ابعاد سیاسی یا امنیتی این حادثه، ضروری است که نگاه نظام‌مند و فوری به موضوع شکل بگیرد. نخست، باید میزان دقیق خسارت و اثر آن بر زنجیره تأمین دارو به‌سرعت ارزیابی شود. دوم، لازم است برای جلوگیری از کمبود احتمالی، تدابیر فوری در سطح تولید، واردات مواد اولیه و توزیع دارو اتخاذ شود. و سوم، تجربه این رخداد باید به بازنگری جدی در سطح حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی صنعت دارو منجر شود.

 حمله به تولید دارو نیز نوعی حمله به جان انسان‌هاست. از این رو، بازسازی این ظرفیت‌ها نه تنها یک ضرورت صنعتی، بلکه یک مسئولیت ملی و انسانی است.

دکتر پوریا عادلی
متخصص رادیوانکولوژی