انقلابی در درمان سرطان آندومتر: گذر از هیستولوژی به عصر پزشکی شخصی

 سیزدهمین کنگره بین المللی سرطان‌های زنان ایران  از ۷ تا ۹ آبان در تهران در حال برگزاری است، در دومین روز برگزاری این کنگره در تهران دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی و دبیر اجرایی کنگره به سخنرانی در حوزه جدیدترین یافته های علمی درمان کانسر آندومتر پرداخت.

وی در سخنرانی خود گفت:در سال‌های اخیر، مدیریت سرطان آندومتر شاهد تحولی بنیادین بوده است؛ تحولی که پایه‌های آن را درک عمیق‌تر از زیست‌شناسی مولکولی تومورها تشکیل می‌دهد. دیگر دوران تکیه‌ی صرف بر هیستولوژی به پایان رسیده و امروزه، رویکردی یکپارچه و مبتنی بر پروفایل مولکولی، اساس تصمیم‌گیری‌های درمانی را شکل می‌دهد. این گذر به سمت «انکولوژی دقیق» به‌ویژه در مدیریت زیرگروه Non-MMRd سرطان آندومتر  که شامل تومورهای با پروفایل مولکولی غیراختصاصی (NSMP) و تومورها  با جهش p53 می‌شود  اهمیت دوچندان یافته است. این گروه از بیماران، با طیفی از پیش‌آگهی متوسط تا ضعیف، نیازمند استراتژی‌های درمانی شخصی سازی شده  و هوشمندانه هستند.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این حوزه، ادغام رسمی طبقه‌بندی مولکولی در راهنمای بالینی FIGO و ESGO است. بر این اساس، انجام آزمایش‌های مولکولی برای تعیین وضعیت POLE، MMR و p53 برای تمامی بیماران، به‌عنوان استاندارد طلایی مراقبت اجباری شده است. این امر نه‌تنها امکان طبقه‌بندی دقیق‌تر ریسک را فراهم می‌آورد، بلکه مسیر را برای درمان‌های هدفمند و شخصی‌سازی شده هموار می‌کند.

در عرصه درمان، کارآزمایی RUBY نقطه عطفی تاریخی محسوب می‌شود. این مطالعه نشان داد که افزودن دوستارلیماب  یک مهارکننده PD-1 به رژیم استاندارد شیمی‌درمانی (کربوپلاتین-پاکلیتاکسل) در خط اول درمان سرطان آندومتر پیشرفته یا عودکننده، منجر به بهبود چشمگیر بقای کلی و بقای بدون پیشرفت بیماری در تمام زیرگروه‌های مولکولی، از جمله بیماران Non-MMRd می‌شود. این یافته، الگوریتم‌های درمانی در سراسر جهان را دگرگون کرده و ترکیب ایمونوتراپی با شیمی‌درمانی را به‌عنوان استاندارد جدید درمان خط اول تثبیت نموده است.

همچنین، در مواجهه با بیماری مقاوم، کارآزمایی ASCENT-GYN-01 امیدهای تازه‌ای را با استفاده از Sacituzumab Govitecan  یک آنتی‌بادی دارو کانژوگه ایجاد کرده است. این دارو با هدف قرار دادن Trop-2 — پروتئینی که به‌وفور در سلول‌های سرطان آندومتر بیان می‌شود  امکان تحویل مستقیم دارو به تومور را فراهم می‌آورد و گزینه‌ای نویدبخش برای بیماران  Non-MMRd که قبلا درمان های سیستمیک خطوط دیگر را دریافت کرده اند،محسوب می‌شود.

در زمینه درمان ادجوانت  نیز تحولات قابل‌توجهی در حال وقوع است. به‌عنوان مثال، کارآزمایی‌های در حال انجام، نقش ترکیب ایمونوتراپی (مانند پمبرولیزوماب) با رادیوتراپی را در کاهش عودهای دوردست در بیماران مرحله اولیه با ریسک متوسط-بالا مورد بررسی قرار می‌دهند. این استراتژی به‌ویژه برای زیرگروه p53abn  که تمایل به عود سیستمیک دارد  حیاتی است.

در کنار این پیشرفت‌ها، جراحی نیز با اصلاحات مهمی همراه شده است. نقشه‌برداری از گره لنفاوی نگهبان (SLN) به‌عنوان روش ترجیحی برای ارزیابی گره‌های لنفاوی معرفی شده و انجام اومنتکتومی در موارد با هیستولوژی تهاجمی  که اغلب در گروه Non-MMRd دیده می‌شوند توصیه می‌شود.

در نهایت، دستورالعمل‌های به‌روز ESGO-ESTRO-ESP و NCCN بر لزوم رویکرد چندرشته‌ای، مشاوره شفاف با بیماران، توجه به کیفیت زندگی و نظارت فعال بر عوارض درمان  به‌ویژه عوارض ناشی از ایمونوتراپی تأکید دارند.

به‌طور خلاصه، مدیریت سرطان آندومتر Non-MMRd وارد عصر جدیدی از دقت، اثربخشی و امید شده است. آینده در گرو ادامه این مسیر  با تمرکز بر پارامترهای  مولکولی، توسعه درمان‌های ترکیبی و اجرای هرچه گسترده‌تر کارآزمایی‌های مبتنی بر بیومارکرها خواهد بود.