تنبیه یا تشویق؟ رویکرد حقوقی و انتظامی در مواجهه با اقدامات پزشکی فراتر از کوریکولوم آموزشی

چندی پیش، یک پزشک عمومی در ایرانشهر اقدام به انجام سزارین اورژانسی برای نجات جان نوزاد مادری کرد که در اثر اصابت گلوله جان باخته بود. این اقدام جسورانه با تقدیر رسمی سازمان نظام پزشکی همراه شد و مدال ویژه این سازمان توسط رئیس کل نظام پزشکی به این پزشک اهدا گردید.

جایگاه کوریکولوم آموزشی

کوریکولوم آموزشی در واقع برنامه‌ای جامع است که حداقل‌های لازم برای دانشجویان پزشکی و رزیدنت‌ها را تعریف می‌کند:

• چه محتوایی باید فراگرفته شود

• چه دوره‌هایی باید گذرانده شود

• چه مهارت‌هایی باید کسب شود

بنابراین، کوریکولوم بیانگر کف توانایی‌ها است نه سقف مهارت‌ها. تفسیر نادرست از کوریکولوم به عنوان محدودکننده مهارت، می‌تواند برداشت‌های اشتباه در مراجع انتظامی ایجاد کند.

چرا تقدیر به‌جای تنبیه؟

با توجه به تعریف فوق، اقدام پزشک عمومی ایرانشهر نه تنها تخلف محسوب نمی‌شود، بلکه نشان‌دهنده فراتر رفتن از حداقل‌های آموزشی و استفاده عملی از مهارت‌ها برای نجات جان بیمار است. قانون نیز تخلفی تحت عنوان "تجاوز از کوریکولوم" را پیش‌بینی نکرده است.

مبنای صحیح تشخیص قصور و تخلف پزشکی

برای تمایز میان قصور و تخلف، چند اصل کلیدی باید مورد توجه قرار گیرد:

1. تفاوت قصور و تخلف: این دو الزاماً منطبق با هم نیستند.

2. اصل قانونی بودن تخلفات: تخلف انتظامی صرفاً در صورتی قابل مجازات است که در آیین‌نامه انتظامی پیش‌بینی شده باشد.

3. ارکان چهارگانه اثبات قصور پزشکی:

   • وجود مسئولیت

   • نقض موازین علمی یا نظامات ابلاغی

   • ایجاد آسیب در بیمار

   • رابطه سببیت میان عملکرد پزشک و آسیب بیمار

جمع‌بندی

بنابراین، در رسیدگی به پرونده‌های پزشکی نباید کوریکولوم به عنوان معیار قصور یا تخلف در نظر گرفته شود. بلکه باید با رویکردی دقیق‌تر، مبتنی بر قانون، موازین علمی و ارکان چهارگانه، عملکرد پزشکان ارزیابی گردد. در غیر این صورت، اقدامات فداکارانه‌ای همچون سزارین اورژانسی پزشک ایرانشهر به جای تقدیر، به اشتباه می‌تواند مورد بازخواست قرار گیرد.

دکتر مازیار ستاری

دادستان انتظامی سابق نظام پزشکی اصفهان عضو مرکز وکلای قوه قضاییه