سابقه خانوادگی سرطان پستان؛ عامل خطر مهم، اما پیش‌بینی‌کننده سرنوشت بیماری نیست

نتایج یک مطالعه بزرگ ایرانی به سرپرستی دکتر محمداسماعیل اکبری، استاد پژوهشکده سرطان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، و با همکاری دکتر شاپور عزیزی، دکتر زهرا حسین‌پور و دکتر عاطیه اکبری نشان می‌دهد که سابقه خانوادگی سرطان پستان اگرچه یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به این بیماری است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند پیش‌آگهی و سرنوشت نهایی بیماران را تعیین کند.

این پژوهش که بر پایه داده‌های بیش از ۶۱۰۰ زن ایرانی مبتلا به سرطان پستان و در بازه زمانی ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۴ انجام شده است، نشان داد زنانی که سابقه مثبت خانوادگی (ابتلای بستگان درجه یک یا دو) داشتند، هنگام تشخیص، کمتر دچار درگیری غدد لنفاوی بودند؛ اما این مزیت ظاهری، پس از تعدیل سایر عوامل مؤثر بر بیماری، ارتباط معناداری با کاهش خطر عود یا متاستاز دوردست نشان نداد.

به بیان دیگر، سابقه خانوادگی بیش از آنکه بیانگر تهاجمی‌تر یا کم‌تهاجمی‌تر بودن تومور باشد، به تشخیص زودهنگام سرطان پستان کمک می‌کند. در مقابل، عواملی مانند درگیری غدد لنفاوی، شاخص تکثیر سلولی (Ki-67) و تهاجم به عروق لنفاوی، پیش‌بینی‌کننده‌های واقعی و مستقل پیش‌آگهی بیماری به شمار می‌روند.

دکتر اکبری و همکارانش تأکید کرده‌اند که این یافته‌ها به هیچ‌وجه از اهمیت غربالگری و تشخیص زودهنگام در افرادی که سابقه خانوادگی دارند، نمی‌کاهد؛ بلکه نشان می‌دهد پس از تشخیص، تصمیم‌گیری درباره درمان و پیگیری بیماران باید بر اساس ویژگی‌های زیستی تومور انجام شود، نه صرفاً بر مبنای وجود یا نبود سابقه خانوادگی.

این مطالعه که در مجله معتبر BMC Cancer منتشر شده است، یکی از بزرگ‌ترین پژوهش‌های ثبت‌محور خاورمیانه در حوزه سرطان پستان محسوب می‌شود و دیدگاهی تازه درباره تفاوت میان عوامل خطر ابتلا و عوامل تعیین‌کننده پیش‌آگهی در این بیماری ارائه می‌دهد.