سرطان پوست چیست؟ علائم، علل، تشخیص و جدیدترین روش‌های درمان سرطان پوست

---

اطلاعات کلی درباره سرطان پوست

نکات کلیدی

• سرطان پوست بیماری‌ای است که در آن سلول‌های بدخیم (سرطانی) در بافت‌های پوست تشکیل می‌شوند.

• انواع مختلفی از سرطان می‌توانند از سلول‌های پوست منشأ بگیرند.

• داشتن پوست روشن و قرار گرفتن در معرض نور خورشید، از عوامل خطر مهم برای ابتلا به کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma) و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma) هستند.

• کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis) معمولاً به صورت تغییراتی در ظاهر پوست بروز می‌کنند.

• برای تشخیص کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست، از معاینه پوست و سایر آزمایش‌ها یا روش‌های تشخیصی استفاده می‌شود.

• برخی عوامل می‌توانند بر پیش‌آگهی (احتمال بهبودی) و انتخاب روش درمان سرطان پوست تأثیر بگذارند.

سرطان پوست چیست؟

سرطان پوست بیماری‌ای است که در آن سلول‌های بدخیم (سرطانی) در بافت‌های پوست تشکیل می‌شوند.

پوست، بزرگ‌ترین اندام بدن است و نقش مهمی در محافظت از بدن در برابر گرما، نور خورشید، آسیب‌های فیزیکی و عوامل عفونی دارد. علاوه بر این، پوست به تنظیم دمای بدن کمک می‌کند و محل ذخیره آب، چربی و ویتامین D نیز محسوب می‌شود.

پوست از چندین لایه تشکیل شده است، اما دو لایه اصلی آن عبارت‌اند از:

• اپیدرم (Epidermis): لایه بیرونی یا سطحی پوست

• درم (Dermis): لایه زیرین یا عمقی پوست

بیشتر سرطان‌های پوست از اپیدرم آغاز می‌شوند. اپیدرم از سه نوع سلول اصلی تشکیل شده است:

• • سلول‌های سنگفرشی (Squamous Cells): سلول‌های نازک و مسطحی که خارجی‌ترین لایه اپیدرم را تشکیل می‌دهند.

  • سلول‌های بازال (Basal Cells): سلول‌های گردی که در زیر سلول‌های سنگفرشی قرار دارند.

  • ملانوسیت‌ها (Melanocytes): سلول‌هایی که رنگدانه ملانین (Melanin) را تولید می‌کنند و در بخش تحتانی اپیدرم قرار دارند. ملانین همان رنگدانه‌ای است که رنگ طبیعی پوست را ایجاد می‌کند. هنگامی که پوست در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد، ملانوسیت‌ها ملانین بیشتری تولید می‌کنند و در نتیجه پوست تیره‌تر می‌شود.

 

 

سرطان پوست می‌تواند در هر نقطه‌ای از بدن ایجاد شود، اما بیشتر در نواحی از پوست دیده می‌شود که به‌طور مکرر در معرض نور خورشید قرار دارند؛ مانند صورت، گردن و دست‌ها.

 

 انواع مختلف سرطان می‌توانند از پوست منشأ بگیرند

سرطان پوست ممکن است از سلول‌های بازال (Basal Cells) یا سلول‌های سنگفرشی (Squamous Cells) آغاز شود. کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma) و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Cutaneous Squamous Cell Carcinoma) شایع‌ترین انواع سرطان پوست هستند و در مجموع با عنوان سرطان‌های غیرملانومی پوست (Nonmelanoma Skin Cancer) شناخته می‌شوند.

کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis) نیز یک ضایعه پوستی پیش‌سرطانی است که در برخی موارد می‌تواند به کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل شود.

در مقابل، ملانوما (Melanoma) نسبت به کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی شیوع کمتری دارد، اما تهاجمی‌تر است و احتمال بیشتری دارد که به بافت‌های مجاور نفوذ کرده و به سایر نقاط بدن گسترش یابد (متاستاز دهد).

این مقاله بر کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک تمرکز دارد.

 

عوامل خطر ابتلا به کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست

داشتن پوست روشن و قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست محسوب می‌شوند.

عامل خطر (Risk Factor) به هر عاملی گفته می‌شود که احتمال ابتلا به یک بیماری را افزایش دهد. البته وجود یک یا چند عامل خطر به این معنا نیست که فرد حتماً به سرطان پوست مبتلا خواهد شد. از سوی دیگر، برخی افراد نیز بدون داشتن هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.

اگر تصور می‌کنید در معرض خطر ابتلا به سرطان پوست قرار دارید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.

 مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:

• قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور طبیعی خورشید یا منابع مصنوعی اشعه فرابنفش، مانند دستگاه‌های سولاریوم (Tanning Beds).

• داشتن پوست روشن که معمولاً با ویژگی‌های زیر همراه است:

  • پوستی که به‌راحتی دچار کک‌ومک و آفتاب‌سوختگی می‌شود.

  • پوستی که به‌سختی برنزه می‌شود یا اصلاً برنزه نمی‌شود.

  • چشم‌های آبی، سبز یا سایر رنگ‌های روشن.

  • موهای قرمز یا بلوند.

اگرچه پوست روشن یکی از عوامل خطر مهم برای سرطان پوست است، اما افراد با هر رنگ پوستی نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.

• سابقه آفتاب‌سوختگی.

• سابقه شخصی یا خانوادگی ابتلا به:

  • کارسینوم سلول بازال

  • کارسینوم سلول سنگفرشی پوست

  • کراتوز اکتینیک

  • سندرم خال دیسپلاستیک خانوادگی (Familial Dysplastic Nevus Syndrome)

  • خال‌های غیرطبیعی یا متعدد

• وجود برخی تغییرات ژنتیکی یا سندرم‌های ارثی مرتبط با سرطان پوست، مانند سندرم خال سلول بازال (Basal Cell Nevus Syndrome).

• التهاب مزمن و طولانی‌مدت پوست.

• ضعف یا سرکوب سیستم ایمنی بدن.

• تماس با آرسنیک.

• سابقه رادیوتراپی.

همچنین، افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای بیشتر انواع سرطان، از جمله سرطان پوست، به شمار می‌رود. به‌طور کلی، احتمال ابتلا به سرطان با افزایش سن بیشتر می‌شود.

 

علائم کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی و کراتوز اکتینیک

کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک معمولاً به‌صورت تغییراتی در ظاهر پوست بروز می‌کنند.

البته باید توجه داشت که هر تغییر پوستی به معنای سرطان پوست نیست. اگر متوجه هرگونه تغییر غیرعادی در پوست خود شدید، برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کنید.

علائم کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست

نشانه‌های این سرطان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• زخمی که بهبود پیدا نمی‌کند.

• نواحی پوستی با ویژگی‌های زیر:

  • برجسته، صاف، براق و با ظاهری مرواریدی.

  • سفت و شبیه بافت اسکار، با رنگ سفید، زرد یا مومی.

  • برجسته و به رنگ قرمز یا قهوه‌ای مایل به قرمز.

  • پوسته‌پوسته، خونریزی‌دهنده یا دارای دلمه.

کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی بیشتر در نواحی در معرض نور خورشید ایجاد می‌شوند، از جمله:

• بینی

• گوش‌ها

• لب پایین

• پشت دست‌ها

 علائم کراتوز اکتینیک

کراتوز اکتینیک ممکن است به شکل موارد زیر ظاهر شود:

• یک لکه زبر، پوسته‌پوسته و قرمز، صورتی یا قهوه‌ای که می‌تواند صاف یا برجسته باشد.

• ترک‌خوردگی یا پوسته‌ریزی لب پایین که با استفاده از بالم لب یا وازلین بهبود پیدا نمی‌کند.

این ضایعه بیشتر روی صورت یا پشت دست‌ها دیده می‌شود.

 

 تشخیص کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست

برای تشخیص کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی، از معاینه پوست و روش‌های مختلف تشخیصی استفاده می‌شود.

پزشک علاوه بر بررسی سابقه پزشکی فرد و خانواده و انجام معاینه فیزیکی، ممکن است آزمایش‌ها یا اقدامات زیر را انجام دهد:

 معاینه پوست (Skin Examination)

در این معاینه، پزشک پوست را از نظر وجود هرگونه برجستگی، لکه یا ضایعه‌ای که از نظر رنگ، اندازه، شکل یا بافت غیرطبیعی به نظر می‌رسد، بررسی می‌کند.

 نمونه‌برداری از پوست (Skin Biopsy)

در این روش، تمام یا بخشی از ضایعه مشکوک از پوست برداشته می‌شود و توسط پاتولوژیست زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا وجود یا عدم وجود سلول‌های سرطانی مشخص شود.

چهار نوع اصلی نمونه‌برداری از پوست وجود دارد.

 بیوپسی تراشیدنی (Shave Biopsy)

در این روش، پزشک با استفاده از یک تیغ استریل، ضایعه غیرطبیعی را از سطح پوست می‌تراشد.

 بیوپسی پانچ (Punch Biopsy)

در این روش، از وسیله‌ای مخصوص به نام پانچ (Punch) یا ترفاین (Trephine) برای خارج کردن یک نمونه دایره‌ای‌شکل از بافت ضایعه استفاده می‌شود.

 

 

 

 

شکل. بیوپسی برشی (Incisional Biopsy): در این روش، پزشک با استفاده از تیغ جراحی (اسکالپل)، تنها بخشی از ضایعه یا توده را برای بررسی آسیب‌شناسی برمی‌دارد.

شکل. بیوپسی کامل یا برداشت کامل ضایعه (Excisional Biopsy): در این روش، پزشک با استفاده از تیغ جراحی (اسکالپل)، کل ضایعه یا توده را به‌طور کامل خارج می‌کند تا برای بررسی آسیب‌شناسی ارسال شود.

 

عوامل مؤثر بر پیش‌آگهی و انتخاب روش درمان سرطان پوست

برخی عوامل می‌توانند بر پیش‌آگهی (احتمال بهبودی) و همچنین انتخاب بهترین روش درمان سرطان پوست تأثیر بگذارند.

 پیش‌آگهی کارسینوم سلول سنگفرشی پوست به چه عواملی بستگی دارد؟

پیش‌آگهی یا احتمال بهبودی در بیماران مبتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma) عمدتاً به عوامل زیر بستگی دارد:

• مرحله سرطان
• سرکوب بودن سیستم ایمنی بیمار (Immunosuppression)
• مصرف دخانیات توسط بیمار
• وضعیت عمومی سلامت بیمار

چه عواملی در انتخاب روش درمان نقش دارند؟

انتخاب روش درمان برای کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست به عوامل زیر بستگی دارد:

• نوع سرطان پوست
• مرحله سرطان (به‌ویژه در کارسینوم سلول سنگفرشی)
• اندازه تومور و محل درگیری آن در بدن
• وضعیت عمومی سلامت بیمار

 

 مراحل سرطان پوست (Staging)

 نکات کلیدی

• پس از تشخیص کارسینوم سلول سنگفرشی پوست، بررسی‌هایی انجام می‌شود تا مشخص شود آیا سلول‌های سرطانی در پوست یا سایر نقاط بدن گسترش یافته‌اند یا خیر.
• سرطان می‌تواند از سه مسیر مختلف در بدن گسترش پیدا کند.
• سرطان ممکن است از محل اولیه ایجاد خود به سایر اندام‌های بدن انتشار یابد (متاستاز).
• مرحله‌بندی کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست بر اساس محل ایجاد سرطان انجام می‌شود.
• برای کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست که در ناحیه سر یا گردن (به‌جز پلک) ایجاد شده‌اند، مراحل صفر تا چهار تعریف شده است.
• برای سرطان‌های پوست پلک نیز مراحل صفر تا چهار در نظر گرفته می‌شود.
• انتخاب روش درمان به نوع سرطان پوست یا ضایعه پوستی تشخیص‌داده‌شده بستگی دارد.
•  

 مرحله‌بندی سرطان پوست چگونه انجام می‌شود؟

پس از تشخیص کارسینوم سلول سنگفرشی پوست، پزشک بررسی‌هایی انجام می‌دهد تا مشخص شود آیا سلول‌های سرطانی تنها در محل اولیه باقی مانده‌اند یا به سایر بخش‌های پوست، غدد لنفاوی یا اندام‌های دیگر بدن گسترش یافته‌اند.

این فرآیند مرحله‌بندی (Staging) نام دارد.

اطلاعات به‌دست‌آمده از مرحله‌بندی، مرحله بیماری را مشخص می‌کند و نقش بسیار مهمی در برنامه‌ریزی درمان دارد. آگاهی از مرحله بیماری به پزشک کمک می‌کند مناسب‌ترین روش درمان را برای بیمار انتخاب کند.

 

 آیا همه بیماران مبتلا به سرطان پوست به مرحله‌بندی نیاز دارند؟

خیر.

کارسینوم سلول بازال پوست به‌ندرت به سایر نقاط بدن گسترش پیدا می‌کند؛ بنابراین، در اغلب بیماران انجام بررسی‌های گسترده مرحله‌بندی برای این نوع سرطان ضروری نیست.

در مقابل، در بیماران مبتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی پوست ممکن است برای بررسی احتمال گسترش بیماری، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های تکمیلی انجام شود.

 

آزمایش‌ها و روش‌های مورد استفاده برای مرحله‌بندی سرطان پوست

 سی‌تی‌اسکن (CT Scan)

سی‌تی‌اسکن یا توموگرافی کامپیوتری مجموعه‌ای از تصاویر دقیق از بخش‌های داخلی بدن، مانند سر، گردن و قفسه سینه، را از زوایای مختلف تهیه می‌کند.

این تصاویر توسط رایانه و با کمک دستگاه اشعه ایکس ایجاد می‌شوند. در برخی موارد، برای مشاهده بهتر اندام‌ها و بافت‌ها، ماده حاجب از طریق ورید تزریق یا به‌صورت خوراکی مصرف می‌شود.

این روش با نام‌های Computed Tomography (CT) یا CAT Scan نیز شناخته می‌شود.

 

رادیوگرافی قفسه سینه (Chest X-ray)

در این روش، با استفاده از اشعه ایکس از اندام‌ها و استخوان‌های داخل قفسه سینه تصویربرداری انجام می‌شود.

رادیوگرافی قفسه سینه می‌تواند به بررسی احتمال گسترش سرطان به ریه‌ها کمک کند.

 

پت‌اسکن (PET Scan)

پت‌اسکن (Positron Emission Tomography) روشی تصویربرداری است که برای شناسایی سلول‌های سرطانی فعال در بدن استفاده می‌شود.

در این روش، مقدار کمی گلوکز رادیواکتیو از طریق ورید تزریق می‌شود. از آنجا که سلول‌های سرطانی فعالیت متابولیکی بیشتری دارند، گلوکز بیشتری جذب می‌کنند و در تصاویر PET روشن‌تر دیده می‌شوند.

در برخی بیماران، PET Scan و CT Scan به‌طور هم‌زمان انجام می‌شوند تا اطلاعات دقیق‌تری درباره محل و وسعت بیماری به دست آید.

 

سونوگرافی (Ultrasound)

در سونوگرافی، از امواج صوتی با فرکانس بالا برای تهیه تصویر از اندام‌ها یا غدد لنفاوی استفاده می‌شود.

بازتاب این امواج، تصویری به نام سونوگرام (Sonogram) ایجاد می‌کند که قابل ذخیره و چاپ است.

در بیماران مبتلا به کارسینوم سلول بازال یا کارسینوم سلول سنگفرشی، ممکن است برای بررسی غدد لنفاوی ناحیه‌ای از سونوگرافی استفاده شود.

 

معاینه چشم همراه با گشاد کردن مردمک

در صورتی که سرطان پوست پلک یا نواحی اطراف چشم را درگیر کرده باشد، پزشک ممکن است معاینه کامل چشم را درخواست کند.

در این روش، با استفاده از قطره‌های مخصوص، مردمک چشم گشاد می‌شود تا پزشک بتواند شبکیه، عصب بینایی و سایر ساختارهای داخلی چشم را به‌دقت بررسی کند.

 

بیوپسی غدد لنفاوی (Lymph Node Biopsy)

در این روش، تمام یا بخشی از یک غده لنفاوی برداشته می‌شود.

نمونه توسط متخصص آسیب‌شناسی زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا سلول‌های سرطانی به غدد لنفاوی گسترش یافته‌اند یا خیر.

در برخی بیماران مبتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی پوست ممکن است انجام این بیوپسی ضروری باشد.

 

سرطان چگونه در بدن گسترش پیدا می‌کند؟

سرطان می‌تواند از سه مسیر اصلی در بدن انتشار پیدا کند:

انتشار از طریق بافت‌ها

سلول‌های سرطانی با رشد مستقیم، به بافت‌های مجاور نفوذ می‌کنند.

 

انتشار از طریق سیستم لنفاوی

سلول‌های سرطانی وارد عروق لنفاوی شده و از طریق سیستم لنفاوی به سایر بخش‌های بدن منتقل می‌شوند.

 

انتشار از طریق جریان خون

سلول‌های سرطانی می‌توانند وارد رگ‌های خونی شوند و از طریق جریان خون به اندام‌های مختلف بدن برسند.

 

 متاستاز چیست؟

زمانی که سرطان از محل اولیه خود به بخش دیگری از بدن گسترش پیدا کند، این فرآیند متاستاز (Metastasis) نامیده می‌شود.

در این حالت، سلول‌های سرطانی از تومور اولیه جدا شده و از طریق سیستم لنفاوی یا جریان خون به اندام‌های دیگر منتقل می‌شوند.

متاستاز از طریق سیستم لنفاوی

سلول‌های سرطانی وارد عروق لنفاوی شده، به سایر نقاط بدن منتقل می‌شوند و در آنجا تومور جدیدی به نام تومور متاستاتیک تشکیل می‌دهند.

متاستاز از طریق جریان خون

سلول‌های سرطانی وارد رگ‌های خونی شده و از طریق خون به اندام‌های دیگر بدن منتقل می‌شوند و در آنجا تومور متاستاتیک ایجاد می‌کنند.

نکته مهم این است که تومور متاستاتیک همان نوع سرطان اولیه را دارد، نه سرطان اندام جدید.

برای مثال، اگر سرطان پوست به ریه گسترش پیدا کند، سلول‌های سرطانی موجود در ریه همچنان سلول‌های سرطان پوست هستند. در این حالت، بیماری سرطان پوست متاستاتیک نامیده می‌شود، نه سرطان ریه.

 

 مرحله‌بندی کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست

مرحله‌بندی کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma) و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma) به محل ایجاد سرطان بستگی دارد.

مرحله‌بندی سرطان‌های پوستی که در پلک ایجاد می‌شوند، با مرحله‌بندی کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی که در سایر نواحی سر یا گردن ایجاد شده‌اند، متفاوت است. همچنین، برای کارسینوم سلول بازال یا کارسینوم سلول سنگفرشی که خارج از نواحی سر و گردن ایجاد می‌شوند، سیستم مرحله‌بندی جداگانه‌ای وجود ندارد.

برای تعیین مرحله بیماری، معمولاً ابتدا با جراحی، تومور اولیه و در صورت لزوم غدد لنفاوی غیرطبیعی برداشته می‌شوند تا نمونه‌های بافتی زیر میکروسکوپ بررسی شوند. این روش مرحله‌بندی آسیب‌شناختی (Pathologic Staging) نام دارد و نتایج آن برای تعیین مرحله نهایی سرطان استفاده می‌شود.

اگر مرحله‌بندی پیش از جراحی و بر اساس معاینه، تصویربرداری و سایر بررسی‌های تشخیصی انجام شود، به آن مرحله‌بندی بالینی (Clinical Staging) گفته می‌شود. در برخی موارد، مرحله بالینی ممکن است با مرحله آسیب‌شناختی تفاوت داشته باشد.

 

مراحل کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست در ناحیه سر و گردن (به‌جز پلک)

برای کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی که در ناحیه سر یا گردن ایجاد شده‌اند اما پلک را درگیر نکرده‌اند، از سیستم مرحله‌بندی زیر استفاده می‌شود:

مرحله صفر (Stage 0 یا Carcinoma in situ)

در مرحله صفر، سلول‌های غیرطبیعی در لایه سلول‌های سنگفرشی یا لایه سلول‌های بازال اپیدرم مشاهده می‌شوند. این سلول‌های غیرطبیعی ممکن است در آینده به سلول‌های سرطانی تبدیل شوند و به بافت‌های سالم مجاور گسترش پیدا کنند.

مرحله صفر با عنوان کارسینوم درجا (Carcinoma in situ) نیز شناخته می‌شود. در این مرحله، سلول‌های غیرطبیعی هنوز از غشای پایه عبور نکرده‌اند و به لایه‌های عمقی پوست نفوذ نکرده‌اند.

 

 

مرحله یک  (Stage I)

در مرحله I، سرطان تشکیل شده است و اندازه تومور ۲ سانتی‌متر یا کوچک‌تر است.

 

 

مرحله دو (Stage II)

در مرحله II، اندازه تومور بیش از ۲ سانتی‌متر و حداکثر ۴ سانتی‌متر است.

شکل. سرطان پوست غیرملانومی سر و گردن در مرحله II: در این مرحله، اندازه تومور بیش از ۲ سانتی‌متر و حداکثر ۴ سانتی‌متر است.

مرحله سه (Stage III)

شکل. سرطان پوست غیرملانومی سر و گردن در مرحله III (۱): در این مرحله، یکی از شرایط زیر وجود دارد: (الف) اندازه تومور بیش از ۴ سانتی‌متر است؛ یا سرطان به (ب) بافت پوشاننده اعصاب در زیر لایه درم، (ج) بافت زیرجلدی، یا (د) استخوان گسترش یافته و موجب آسیب خفیف استخوان شده است. همچنین، سرطان ممکن است به یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد گسترش یافته باشد؛ در این صورت، اندازه غده لنفاوی حداکثر ۳ سانتی‌متر است و سرطان از کپسول (پوشش خارجی) غده لنفاوی عبور نکرده است.

 

یا

 

شکل. سرطان پوست غیرملانومی سر و گردن در مرحله IV (۱): در این مرحله، تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد. سرطان ممکن است به استخوان گسترش یافته و موجب آسیب خفیف استخوان شده باشد، یا به بافت پوشاننده اعصاب در زیر لایه درم یا بافت زیرجلدی نفوذ کرده باشد. همچنین سرطان به یکی از وضعیت‌های زیر به غدد لنفاوی گسترش یافته است:

• (الف) یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد، با اندازه ۳ سانتی‌متر یا کوچک‌تر، که سرطان از کپسول (پوشش خارجی) غده لنفاوی عبور کرده است؛ یا

• (ب) یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد، با اندازه بیش از ۳ سانتی‌متر و حداکثر ۶ سانتی‌متر، بدون عبور سرطان از کپسول غده لنفاوی؛ یا

• (ج) بیش از یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد، با اندازه حداکثر ۶ سانتی‌متر، بدون عبور سرطان از کپسول غدد لنفاوی؛ یا

• (د) یک یا چند غده لنفاوی در سمت مقابل بدن یا در هر دو سمت بدن، با اندازه حداکثر ۶ سانتی‌متر، بدون عبور سرطان از کپسول غدد لنفاوی.

یا

شکل. سرطان پوست غیرملانومی سر و گردن در مرحله IV (۲): در این مرحله، تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و سرطان به یکی از وضعیت‌های زیر به غدد لنفاوی گسترش یافته است:

• (الف) یک غده لنفاوی با اندازه بیش از ۶ سانتی‌متر، بدون آنکه سرطان از کپسول (پوشش خارجی) غده لنفاوی عبور کرده باشد؛ یا

• (ب) یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد، با اندازه بیش از ۳ سانتی‌متر، که سرطان از کپسول غده لنفاوی عبور کرده است؛ یا

• (ج) یک غده لنفاوی در سمت مقابل بدن نسبت به محل تومور، با هر اندازه‌ای، که سرطان از کپسول غده لنفاوی عبور کرده است؛ یا

• (د) بیش از یک غده لنفاوی در یک یا هر دو سمت بدن، که در آن‌ها سرطان از کپسول (پوشش خارجی) غدد لنفاوی عبور کرده است.

یا

 

شکل. سرطان پوست غیرملانومی سر و گردن در مرحله IV (۳): در این مرحله، تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و سرطان به مغز استخوان یا استخوان‌ها، از جمله قاعده جمجمه، گسترش یافته و باعث آسیب استخوان شده باشد. همچنین ممکن است سرطان به سایر اندام‌های بدن، مانند ریه، انتشار یافته باشد (متاستاز).

 

 مرحله پنج (Stage IV)

در مرحله پنج، یکی از وضعیت‌های زیر وجود دارد:

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و سرطان ممکن است به استخوان گسترش یافته و باعث آسیب خفیف استخوان شده باشد، یا به بافت پوشاننده اعصاب در زیر لایه درم یا بافت زیرجلدی نفوذ کرده باشد. همچنین سرطان به غدد لنفاوی به یکی از حالت‌های زیر گسترش یافته است:

  • به یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد، با اندازه ۳ سانتی‌متر یا کوچک‌تر، که سرطان از کپسول (پوشش خارجی) غده لنفاوی عبور کرده است؛ یا

  • به یک غده لنفاوی در همان سمت بدن، با اندازه بیش از ۳ سانتی‌متر و حداکثر ۶ سانتی‌متر، بدون آنکه سرطان از کپسول غده لنفاوی عبور کرده باشد؛ یا

  • به بیش از یک غده لنفاوی در همان سمت بدن، که اندازه هر یک حداکثر ۶ سانتی‌متر است و سرطان از کپسول غدد لنفاوی عبور نکرده است؛ یا

  • به یک یا چند غده لنفاوی در سمت مقابل بدن یا در هر دو سمت بدن، که اندازه آن‌ها حداکثر ۶ سانتی‌متر است و سرطان از کپسول غدد لنفاوی عبور نکرده است.

یا

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و سرطان ممکن است به بافت پوشاننده اعصاب در زیر لایه درم، بافت زیرجلدی، مغز استخوان یا استخوان‌ها، از جمله قاعده جمجمه گسترش یافته باشد. همچنین یکی از شرایط زیر وجود دارد:

  • سرطان به یک غده لنفاوی با اندازه بیش از ۶ سانتی‌متر گسترش یافته است، اما از کپسول غده لنفاوی عبور نکرده است؛ یا

  • سرطان به یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد، با اندازه بیش از ۳ سانتی‌متر گسترش یافته و از کپسول غده لنفاوی عبور کرده است؛ یا

  • سرطان به یک غده لنفاوی در سمت مقابل بدن نسبت به تومور، با هر اندازه‌ای، گسترش یافته و از کپسول غده لنفاوی عبور کرده است؛ یا

  • سرطان به بیش از یک غده لنفاوی در یک یا هر دو سمت بدن گسترش یافته و از کپسول غدد لنفاوی عبور کرده است.

یا

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و سرطان به مغز استخوان یا استخوان‌ها، از جمله قاعده جمجمه گسترش یافته و باعث آسیب استخوان شده است. در این مرحله، سرطان ممکن است به غدد لنفاوی نیز انتشار یافته باشد.

یا

• سرطان به سایر اندام‌های بدن، مانند ریه، گسترش یافته است (متاستاز).

 مرحله‌بندی کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست پلک

برای کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست پلک، سیستم مرحله‌بندی اختصاصی استفاده می‌شود که با مرحله‌بندی سرطان‌های پوست سایر نواحی سر و گردن تفاوت دارد.

 مرحله صفر (Stage 0 یا Carcinoma in situ)

در مرحله صفر، سلول‌های غیرطبیعی در اپیدرم، معمولاً در لایه سلول‌های بازال، مشاهده می‌شوند. این سلول‌ها ممکن است در آینده به سلول‌های سرطانی تبدیل شده و به بافت‌های سالم مجاور گسترش یابند.

این مرحله با عنوان کارسینوم درجا (Carcinoma in situ) نیز شناخته می‌شود.

مرحله I (Stage I)

در مرحله I، سرطان تشکیل شده است. این مرحله به دو زیرگروه تقسیم می‌شود:

 مرحله IA

• اندازه تومور ۱۰ میلی‌متر یا کوچک‌تر است.

• تومور ممکن است به لبه پلک (محل رویش مژه‌ها)، بافت همبند پلک یا تمام ضخامت پلک گسترش یافته باشد.

 مرحله IB

• اندازه تومور بیش از ۱۰ میلی‌متر و حداکثر ۲۰ میلی‌متر است.

• تومور به لبه پلک (محل رویش مژه‌ها) یا بافت همبند پلک گسترش نیافته است.

 مرحله II (Stage II)

مرحله II به دو زیرگروه تقسیم می‌شود:

 مرحله IIA

در این مرحله، یکی از وضعیت‌های زیر وجود دارد:

• اندازه تومور بیش از ۱۰ میلی‌متر و حداکثر ۲۰ میلی‌متر است و به لبه پلک، بافت همبند پلک یا تمام ضخامت پلک گسترش یافته است.

یا

• اندازه تومور بیش از ۲۰ میلی‌متر و حداکثر ۳۰ میلی‌متر است و ممکن است به لبه پلک، بافت همبند پلک یا تمام ضخامت پلک نیز گسترش یافته باشد.

 مرحله IIB

در این مرحله، تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و به یکی از ساختارهای زیر گسترش یافته باشد:

• کره چشم

• کاسه چشم (حدقه)

• سینوس‌ها

• مجاری اشکی

• مغز

• بافت‌های نگهدارنده چشم

 مرحله III (Stage III)

مرحله III به دو زیرگروه تقسیم می‌شود:

مرحله IIIA

در این مرحله:

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و ممکن است به لبه پلک، بافت همبند پلک، تمام ضخامت پلک، کره چشم، کاسه چشم، سینوس‌ها، مجاری اشکی، مغز یا بافت‌های نگهدارنده چشم گسترش یافته باشد.

• سرطان به یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد انتشار یافته و اندازه غده لنفاوی ۳ سانتی‌متر یا کوچک‌تر است.

 مرحله IIIB

در این مرحله:

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و ممکن است به لبه پلک، بافت همبند پلک، تمام ضخامت پلک، کره چشم، کاسه چشم، سینوس‌ها، مجاری اشکی، مغز یا بافت‌های نگهدارنده چشم گسترش یافته باشد.

• سرطان به غدد لنفاوی به یکی از حالت‌های زیر انتشار یافته است:

  • یک غده لنفاوی در همان سمت بدن که تومور قرار دارد و اندازه آن بیش از ۳ سانتی‌متر است؛ یا

  • بیش از یک غده لنفاوی در سمت مقابل بدن یا در هر دو سمت بدن.

مرحله IV (Stage IV)

در مرحله IV، سرطان به سایر اندام‌های بدن، مانند ریه یا کبد، گسترش یافته است (متاستاز).

 انتخاب روش درمان بر اساس نوع سرطان پوست

روش درمان به نوع سرطان پوست یا ضایعه پوستی تشخیص‌داده‌شده بستگی دارد، از جمله:

• کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma)

• کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma)

• کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis)

 

کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma)

کارسینوم سلول بازال شایع‌ترین نوع سرطان پوست است. این سرطان معمولاً در نواحی از پوست ایجاد می‌شود که بیشترین تماس را با نور خورشید دارند و بینی یکی از شایع‌ترین محل‌های بروز آن است.

این سرطان اغلب به‌صورت برجستگی صاف، براق و مرواریدی‌شکل ظاهر می‌شود. نوعی دیگر که شیوع کمتری دارد، ممکن است ظاهری شبیه اسکار (جای زخم) داشته باشد یا به‌صورت ضایعه‌ای صاف، سفت و به رنگ پوست، زرد یا مومی دیده شود.

کارسینوم سلول بازال ممکن است به بافت‌های اطراف محل ایجاد خود گسترش یابد، اما در بیشتر موارد به سایر اندام‌های بدن انتشار پیدا نمی‌کند (متاستاز نمی‌دهد).

 کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma)

 

 

کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma)

کارسینوم سلول سنگفرشی پوست معمولاً در نواحی از پوست ایجاد می‌شود که در اثر قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید آسیب دیده‌اند؛ از جمله گوش‌ها، لب پایین و پشت دست‌ها. این سرطان همچنین ممکن است در نواحی از پوست که دچار آفتاب‌سوختگی شده‌اند یا در معرض مواد شیمیایی یا پرتودرمانی (رادیوتراپی) قرار گرفته‌اند نیز ظاهر شود.

کارسینوم سلول سنگفرشی اغلب به‌صورت برجستگی سفت و قرمز رنگ دیده می‌شود. این تومور ممکن است پوسته‌پوسته باشد، خونریزی کند یا روی آن دلمه تشکیل شود.

تومورهای سلول سنگفرشی ممکن است به غدد لنفاوی مجاور گسترش پیدا کنند. با این حال، در صورتی که این سرطان هنوز به سایر نقاط بدن انتشار نیافته باشد، معمولاً با درمان مناسب قابل درمان است.

 کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis)

کراتوز اکتینیک یک ضایعه پوستی سرطانی نیست، اما در برخی موارد می‌تواند به کارسینوم سلول سنگفرشی پوست تبدیل شود.

ممکن است یک یا چند ضایعه در نواحی از بدن که در معرض نور خورشید قرار دارند، مانند صورت، پشت دست‌ها و لب پایین، ایجاد شوند.

این ضایعات معمولاً به‌صورت لکه‌های زبر، پوسته‌پوسته و به رنگ قرمز، صورتی یا قهوه‌ای دیده می‌شوند که ممکن است صاف یا برجسته باشند. گاهی نیز به شکل ترک‌خوردگی و پوسته‌ریزی لب پایین ظاهر می‌شوند؛ وضعیتی که با استفاده از بالم لب یا وازلین بهبود پیدا نمی‌کند.

در برخی موارد، کراتوز اکتینیک ممکن است حتی بدون درمان نیز از بین برود.

 مروری بر روش‌های درمان سرطان پوست

 نکات کلیدی

• روش‌های درمانی مختلفی برای بیماران مبتلا به کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک وجود دارد.

• مهم‌ترین روش‌های درمان عبارت‌اند از:

  • جراحی

  • رادیوتراپی

  • شیمی‌درمانی

  • درمان فوتودینامیک

  • ایمونوتراپی

  • درمان هدفمند

  • لایه‌برداری شیمیایی

  • سایر درمان‌های دارویی

• روش‌های درمانی جدید در قالب کارآزمایی‌های بالینی در حال بررسی هستند.

• درمان سرطان پوست ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد.

• بیماران می‌توانند درباره شرکت در کارآزمایی‌های بالینی با پزشک خود مشورت کنند.

• امکان شرکت در کارآزمایی‌های بالینی پیش از شروع درمان، حین درمان یا پس از آن وجود دارد.

• پس از پایان درمان، ممکن است انجام آزمایش‌ها و معاینات پیگیری ضروری باشد.

 روش‌های درمان کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک

برای درمان کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک، روش‌های درمانی متعددی در دسترس است.

برخی از این روش‌ها، درمان‌های استاندارد هستند؛ یعنی در حال حاضر به‌عنوان روش‌های پذیرفته‌شده درمانی استفاده می‌شوند. در مقابل، برخی دیگر هنوز در قالب کارآزمایی‌های بالینی در حال ارزیابی هستند.

کارآزمایی بالینی نوعی مطالعه پژوهشی است که با هدف بهبود درمان‌های موجود یا بررسی اثربخشی و ایمنی روش‌های درمانی جدید برای بیماران مبتلا به سرطان انجام می‌شود. اگر نتایج این مطالعات نشان دهد که یک روش درمانی جدید نسبت به درمان استاندارد مؤثرتر است، ممکن است در آینده به درمان استاندارد تبدیل شود.

برخی از کارآزمایی‌های بالینی تنها بیمارانی را می‌پذیرند که هنوز درمان سرطان خود را آغاز نکرده‌اند.

 جراحی سرطان پوست

برای درمان کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست یا کراتوز اکتینیک، ممکن است از یک یا چند روش جراحی زیر استفاده شود:

 برداشت ساده تومور (Simple Excision)

در این روش، پزشک تومور را همراه با بخشی از بافت سالم اطراف آن از پوست خارج می‌کند تا احتمال باقی ماندن سلول‌های سرطانی به حداقل برسد.

 جراحی میکروگرافیک موس (Mohs Micrographic Surgery)

در جراحی موس (Mohs Micrographic Surgery)، تومور به‌صورت لایه‌لایه از پوست برداشته می‌شود.

در طول جراحی، لبه‌های تومور و هر لایه‌ای که برداشته می‌شود، بلافاصله زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند تا وجود یا عدم وجود سلول‌های سرطانی مشخص شود. این روند تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که دیگر هیچ سلول سرطانی در نمونه‌ها مشاهده نشود.

مزیت اصلی جراحی موس این است که کمترین میزان ممکن از بافت سالم برداشته می‌شود و در عین حال، احتمال خارج کردن کامل تومور بسیار بالا است.

این روش اغلب برای درمان سرطان‌های پوستی که در صورت، انگشتان، اندام تناسلی یا ضایعاتی با مرزهای نامشخص ایجاد شده‌اند، به کار می‌رود.

 

شکل. جراحی موس (Mohs Surgery): در این روش، سرطان پوست به‌صورت مرحله‌به‌مرحله و لایه‌لایه برداشته می‌شود. ابتدا یک لایه نازک از بافت سرطانی خارج می‌شود، سپس لایه دیگری از بافت برداشته و زیر میکروسکوپ از نظر وجود سلول‌های سرطانی بررسی می‌شود. این روند تا زمانی ادامه می‌یابد که در نمونه‌های بررسی‌شده هیچ سلول سرطانی باقی نمانده باشد. جراحی موس با هدف حفظ حداکثری بافت سالم انجام می‌شود و بیشتر برای درمان سرطان‌های پوست ناحیه صورت به کار می‌رود.

 

برداشت سطحی ضایعه (Shave Excision)

در این روش، ناحیه غیرطبیعی با استفاده از یک تیغه کوچک جراحی از سطح پوست تراشیده و برداشته می‌شود.

کورتاژ و الکترودسیکاسیون (Curettage and Electrodesiccation)

در این روش، پزشک ابتدا تومور را با استفاده از کورت (Curette)، ابزاری تیز و قاشق‌مانند، از پوست خارج می‌کند. سپس از یک الکترود سوزنی‌شکل برای اعمال جریان الکتریکی به محل جراحی استفاده می‌شود. این جریان الکتریکی علاوه بر کنترل خونریزی، سلول‌های سرطانی باقی‌مانده در حاشیه زخم را نیز از بین می‌برد.

برای اطمینان از حذف کامل سلول‌های سرطانی، این فرآیند ممکن است یک تا سه بار در طول عمل جراحی تکرار شود.

این روش درمانی با نام جراحی الکتریکی (Electrosurgery) نیز شناخته می‌شود.

 کرایوسرجری (Cryosurgery)

کرایوسرجری روشی درمانی است که در آن با استفاده از یک ابزار ویژه، بافت غیرطبیعی از طریق انجماد تخریب می‌شود.

این روش معمولاً برای درمان ضایعاتی مانند کارسینوم درجا (Carcinoma in situ) به کار می‌رود.

کرایوسرجری با نام کرایوتراپی (Cryotherapy) نیز شناخته می‌شود.

شکل. کرایوسرجری (Cryosurgery): در این روش، از ابزاری مجهز به نازل برای پاشش نیتروژن مایع یا دی‌اکسید کربن مایع روی ضایعه استفاده می‌شود تا بافت غیرطبیعی از طریق انجماد تخریب و از بین برود.

 

جراحی با لیزر (Laser Surgery)

در جراحی با لیزر، از پرتو لیزر (باریکه‌ای باریک و پرانرژی از نور) به‌عنوان یک ابزار جراحی برای ایجاد برش‌های بدون خونریزی در بافت یا برداشتن ضایعات سطحی، مانند تومور، استفاده می‌شود.

درم‌ابریژن (Dermabrasion)

در درم‌ابریژن، لایه سطحی پوست با استفاده از یک دیسک چرخان یا ذرات ساینده ریز برداشته می‌شود تا سلول‌های سطحی پوست حذف شوند.

هر روش جراحی برای درمان کدام نوع سرطان پوست استفاده می‌شود؟

برای درمان کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست، معمولاً از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

• برداشت ساده تومور (Simple Excision)

• جراحی میکروگرافیک موس (Mohs Micrographic Surgery)

• کورتاژ و الکترودسیکاسیون (Curettage and Electrodesiccation)

• کرایوسرجری (Cryosurgery)

جراحی با لیزر به‌ندرت برای درمان کارسینوم سلول بازال به کار می‌رود.

برای درمان کراتوز اکتینیک نیز ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود:

• برداشت ساده تومور (Simple Excision)

• برداشت سطحی ضایعه (Shave Excision)

• کورتاژ و الکترودسیکاسیون

• درم‌ابریژن (Dermabrasion)

• جراحی با لیزر

رادیوتراپی

رادیوتراپی (Radiation Therapy) یکی از روش‌های درمان سرطان است که در آن از اشعه ایکس پرانرژی یا سایر انواع پرتوها برای از بین بردن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از رشد و تکثیر آن‌ها استفاده می‌شود.

در رادیوتراپی خارجی (External Radiation Therapy)، دستگاهی در خارج از بدن، پرتوهای درمانی را به سمت ناحیه درگیر سرطان هدایت می‌کند.

رادیوتراپی خارجی برای درمان کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی پوست استفاده می‌شود.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی (Chemotherapy) نوعی درمان سرطان است که از داروها برای از بین بردن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از تقسیم و تکثیر آن‌ها استفاده می‌کند.

در درمان کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول سنگفرشی پوست و کراتوز اکتینیک، شیمی‌درمانی معمولاً به‌صورت موضعی انجام می‌شود؛ یعنی دارو به شکل کرم یا لوسیون مستقیماً روی پوست استفاده می‌شود.

فلورواوراسیل موضعی (Topical Fluorouracil یا 5-FU) یکی از داروهایی است که برای درمان کارسینوم سلول بازال به کار می‌رود.

درمان فوتودینامیک (Photodynamic Therapy)

درمان فوتودینامیک (Photodynamic Therapy یا PDT) روشی برای درمان سرطان است که در آن از ترکیب یک دارو و نوع خاصی از نور برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود.

در این روش، دارویی که تا قبل از تابش نور غیرفعال است، از طریق تزریق وریدی یا استفاده موضعی روی پوست تجویز می‌شود. این دارو بیشتر در سلول‌های سرطانی تجمع پیدا می‌کند تا سلول‌های طبیعی.

در درمان سرطان پوست، نور لیزر به ناحیه مبتلا تابانده می‌شود تا دارو فعال شده و سلول‌های سرطانی را از بین ببرد.

یکی از مزایای درمان فوتودینامیک این است که آسیب بسیار کمی به بافت‌های سالم اطراف وارد می‌کند.

این روش همچنین برای درمان کراتوز اکتینیک نیز استفاده می‌شود.

ایمونوتراپی

ایمونوتراپی (Immunotherapy) روشی درمانی است که از سیستم ایمنی بدن بیمار برای مقابله با سرطان استفاده می‌کند.

در این روش، از موادی که به‌طور طبیعی در بدن تولید می‌شوند یا در آزمایشگاه ساخته شده‌اند، برای تقویت، هدایت یا بازگرداندن توانایی طبیعی سیستم ایمنی در مبارزه با سرطان استفاده می‌شود.

 مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی (Immune Checkpoint Inhibitors)

یکی از مهم‌ترین انواع ایمونوتراپی در درمان سرطان پوست، مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی هستند.

این داروها پروتئین‌هایی موسوم به Checkpoint را که روی برخی سلول‌های سیستم ایمنی، مانند سلول‌های T، و همچنین روی برخی سلول‌های سرطانی وجود دارند، هدف قرار می‌دهند.

PD-1 پروتئینی است که روی سطح سلول‌های T قرار دارد و به تنظیم پاسخ‌های ایمنی بدن کمک می‌کند.

PD-L1 نیز پروتئینی است که روی برخی سلول‌های سرطانی بیان می‌شود.

هنگامی که PD-1 به PD-L1 متصل می‌شود، سلول T دیگر قادر به از بین بردن سلول سرطانی نخواهد بود.

مهارکننده‌های PD-1 و PD-L1 از اتصال این دو پروتئین جلوگیری می‌کنند و در نتیجه، سلول‌های T دوباره می‌توانند سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کنند.

داروهای سمی‌پلیماب (Cemiplimab) و پمبرولیزوماب (Pembrolizumab) از جمله مهارکننده‌های PD-1 هستند که برای درمان کارسینوم سلول سنگفرشی پوست در مواردی که بیماری به‌صورت موضعی پیشرفته باشد یا به سایر نقاط بدن گسترش یافته (متاستاتیک) باشد، استفاده می‌شوند.

شکل. مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی (Immune Checkpoint Inhibitors): پروتئین‌های نقاط وارسی ایمنی، مانند PD-L1 روی سلول‌های سرطانی و PD-1 روی سلول‌های T، به تنظیم پاسخ‌های ایمنی بدن کمک می‌کنند. اتصال PD-L1 به PD-1 مانع از آن می‌شود که سلول‌های T بتوانند سلول‌های سرطانی را از بین ببرند (سمت چپ تصویر). مهار این اتصال با استفاده از داروهای مهارکننده نقاط وارسی ایمنی، مانند مهارکننده‌های PD-L1 یا PD-1، باعث فعال شدن دوباره سلول‌های T و نابودی سلول‌های سرطانی می‌شود (سمت راست تصویر).

 

سایر روش‌های ایمونوتراپی

• اینترفرون (Interferon) که به‌صورت تزریقی تجویز می‌شود، ممکن است برای درمان کارسینوم سلول سنگفرشی پوست استفاده شود.

• ایمیکویمود موضعی (Topical Imiquimod) نوعی تعدیل‌کننده پاسخ ایمنی (Immune Response Modifier) است که برای درمان برخی از موارد کارسینوم سلول بازال به کار می‌رود و به‌صورت کرم روی پوست استعمال می‌شود.

درمان هدفمند (Targeted Therapy)

درمان هدفمند نوعی درمان سرطان است که در آن از داروها یا سایر مواد برای شناسایی و هدف قرار دادن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود، بدون آنکه آسیب گسترده‌ای به سلول‌های سالم وارد شود.

مهارکننده‌های مسیر انتقال پیام سلولی (Signal Transduction Inhibitors)

این گروه از داروها، پیام‌هایی را که بین مولکول‌های مختلف درون سلول منتقل می‌شوند، مسدود می‌کنند. قطع این پیام‌ها می‌تواند باعث توقف رشد یا مرگ سلول‌های سرطانی شود.

داروهای ویسمودگیب (Vismodegib) و سونیدگیب (Sonidegib) از مهارکننده‌های مسیر انتقال پیام هستند که برای درمان کارسینوم سلول بازال استفاده می‌شوند.

لایه‌برداری شیمیایی (Chemical Peel)

لایه‌برداری شیمیایی روشی است که برای بهبود ظاهر برخی بیماری‌ها و ضایعات پوستی به کار می‌رود.

در این روش، محلول شیمیایی ویژه‌ای روی پوست قرار داده می‌شود تا لایه‌های سطحی سلول‌های پوست را حل کرده و از بین ببرد.

از لایه‌برداری شیمیایی می‌توان برای درمان کراتوز اکتینیک نیز استفاده کرد.

این روش با نام‌های کم‌ابریژن (Chemabrasion) و کم‌اگزفولییشن (Chemexfoliation) نیز شناخته می‌شود.

سایر درمان‌های دارویی

برخی داروهای دیگر نیز در درمان ضایعات پوستی پیش‌سرطانی یا سرطان پوست کاربرد دارند.

• رتینوئیدها (Retinoids)، که داروهایی مرتبط با ویتامین A هستند، گاهی برای درمان کارسینوم سلول سنگفرشی پوست استفاده می‌شوند.

• داروهای موضعی دیکلوفناک (Diclofenac) و اینجنول (Ingenol) برای درمان کراتوز اکتینیک به کار می‌روند.

روش‌های درمانی جدید در کارآزمایی‌های بالینی

روش‌های درمانی جدید برای سرطان پوست همچنان در قالب کارآزمایی‌های بالینی (Clinical Trials) در حال بررسی هستند.

کارآزمایی‌های بالینی با هدف ارزیابی ایمنی و اثربخشی درمان‌های جدید انجام می‌شوند و نقش مهمی در پیشرفت درمان سرطان دارند.

عوارض جانبی درمان سرطان پوست

درمان سرطان پوست، مانند بسیاری از درمان‌های سرطان، ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد.

نوع و شدت این عوارض به روش درمان، وضعیت عمومی بیمار و سایر عوامل بستگی دارد.

چرا شرکت در کارآزمایی‌های بالینی اهمیت دارد؟

برای برخی بیماران، شرکت در یک کارآزمایی بالینی ممکن است بهترین گزینه درمانی باشد.

کارآزمایی‌های بالینی بخشی از روند توسعه درمان‌های سرطان هستند و برای پاسخ به این پرسش طراحی می‌شوند که آیا یک روش درمانی جدید ایمن‌تر، مؤثرتر یا برتر از درمان استاندارد است یا خیر.

بخش قابل‌توجهی از درمان‌های استاندارد امروزی سرطان، بر پایه نتایج همین کارآزمایی‌های بالینی توسعه یافته‌اند.

بیمارانی که در این مطالعات شرکت می‌کنند، ممکن است درمان استاندارد را دریافت کنند یا جزو نخستین افرادی باشند که از یک روش درمانی جدید بهره‌مند می‌شوند.

حتی اگر یک کارآزمایی بالینی به معرفی درمانی جدید منجر نشود، نتایج آن می‌تواند به پاسخ دادن به پرسش‌های مهم علمی و پیشرفت تحقیقات سرطان کمک کند.

چه زمانی می‌توان در کارآزمایی‌های بالینی شرکت کرد؟

بیماران می‌توانند:

• پیش از آغاز درمان

• در طول درمان

• یا پس از شروع درمان سرطان

در کارآزمایی‌های بالینی شرکت کنند.

برخی مطالعات تنها بیمارانی را می‌پذیرند که هنوز هیچ درمانی دریافت نکرده‌اند. برخی دیگر درمان‌های جدید را در بیمارانی بررسی می‌کنند که به درمان‌های قبلی پاسخ مناسبی نداده‌اند.

همچنین کارآزمایی‌هایی وجود دارند که راهکارهای جدیدی را برای:

• جلوگیری از عود سرطان

• یا کاهش عوارض جانبی درمان

ارزیابی می‌کنند.

پیگیری پس از درمان سرطان پوست

پس از پایان درمان، بیمار باید به‌طور منظم تحت پیگیری پزشکی (Follow-up) قرار گیرد.

در طول درمان و پس از آن، ممکن است برخی آزمایش‌ها و بررسی‌هایی که در زمان تشخیص یا مرحله‌بندی بیماری انجام شده بودند، دوباره تکرار شوند تا مشخص شود:

• درمان تا چه اندازه مؤثر بوده است.

• آیا لازم است درمان ادامه یابد، تغییر کند یا متوقف شود.

برخی از این آزمایش‌ها حتی پس از پایان درمان نیز در فواصل زمانی مشخص انجام می‌شوند تا مشخص شود:

• وضعیت بیمار تغییری کرده است یا خیر.

• آیا سرطان مجدداً عود کرده است یا خیر.

اگر کارسینوم سلول بازال یا کارسینوم سلول سنگفرشی پوست عود کند، این اتفاق معمولاً در پنج سال نخست پس از درمان اولیه رخ می‌دهد.

به همین دلیل، لازم است با پزشک خود درباره فواصل مناسب معاینه پوست برای بررسی علائم احتمالی عود سرطان مشورت کنید.

درمان کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma)

 درمان کارسینوم سلول بازال موضعی

درمان کارسینوم سلول بازال که تنها در محل اولیه وجود دارد، ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• برداشت ساده تومور (Simple Excision)

• جراحی میکروگرافیک موس (Mohs Micrographic Surgery)

• رادیوتراپی

• کورتاژ و الکترودسیکاسیون

• کرایوسرجری

• درمان فوتودینامیک

• شیمی‌درمانی موضعی

• ایمونوتراپی موضعی با ایمیکویمود

• جراحی با لیزر (که به‌ندرت استفاده می‌شود)

 درمان کارسینوم سلول بازال متاستاتیک یا غیرقابل درمان با روش‌های موضعی

ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درمان هدفمند با مهارکننده‌های مسیر انتقال پیام، مانند ویسمودگیب (Vismodegib) یا سونیدگیب (Sonidegib)

• شرکت در کارآزمایی‌های بالینی برای ارزیابی درمان‌های جدید

درمان کارسینوم سلول بازال عودکننده (بدون متاستاز)

در صورت عود بیماری و نبود متاستاز، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• برداشت ساده تومور

• جراحی میکروگرافیک موس

درمان کارسینوم سلول سنگفرشی پوست (Squamous Cell Carcinoma)

 درمان کارسینوم سلول سنگفرشی موضعی

ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• برداشت ساده تومور

• جراحی میکروگرافیک موس

• رادیوتراپی

• کورتاژ و الکترودسیکاسیون

• کرایوسرجری

• درمان فوتودینامیک (برای کارسینوم سلول سنگفرشی درجا یا مرحله صفر)

درمان کارسینوم سلول سنگفرشی متاستاتیک یا غیرقابل درمان با روش‌های موضعی

ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• ایمونوتراپی با سمی‌پلیماب (Cemiplimab) یا پمبرولیزوماب (Pembrolizumab)

• شرکت در کارآزمایی‌های بالینی مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی

 درمان کارسینوم سلول سنگفرشی عودکننده (بدون متاستاز)

ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• برداشت ساده تومور

• جراحی میکروگرافیک موس

• رادیوتراپی

درمان کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis)

اگرچه کراتوز اکتینیک سرطان نیست، اما به دلیل احتمال تبدیل آن به سرطان، درمان آن توصیه می‌شود.

روش‌های درمان کراتوز اکتینیک عبارت‌اند از:

• شیمی‌درمانی موضعی

• ایمونوتراپی موضعی با ایمیکویمود

• سایر درمان‌های دارویی (مانند دیکلوفناک یا اینجنول)

• لایه‌برداری شیمیایی

• برداشت ساده ضایعه

• برداشت سطحی ضایعه (Shave Excision)

• کورتاژ و الکترودسیکاسیون

• درم‌ابریژن

• درمان فوتودینامیک

• جراحی با لیزر