مهم‌ترین سوالات درباره پرتودرمانی

شروع مسیر پرتودرمانی برای بسیاری از بیماران و خانواده‌هایشان با نگرانی‌ها و سوالات بی‌پاسخ همراه است. ترس از ناشناخته‌ها گاهی از خود درمان دشوارتر می‌شود. برای روشن‌شدن این مسیر، با دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی (شیمی درمانی و‌پرتودرمانی سرطان ) در اصفهان، گفت‌وگویی صمیمانه داشته‌ایم. دکتر عادلی با حوصله به تک‌تک پرسش‌های پرتکرار بیماران پاسخ داده‌اند تا با آگاهی بیشتر و استرس کمتر پا در راه بهبودی بگذارید.

آقای دکتر، اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، پرتودرمانی دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟

به زبان ساده، ما در پرتودرمانی از اشعه‌های پرانرژی مثل ایکس (X) استفاده می‌کنیم تا DNA سلول‌های سرطانی را تخریب کنیم. نکته کلیدی کار ما این است که جلوی تکثیر و رشد این سلول‌های بدخیم را می‌گیریم. ببینید، درمان سرطان امروز دیگر یک راه‌حل تنها نیست. ما به عنوان متخصص رادیوانکولوژی در یک تیم در کنار جراح قرار می‌گیریم تا تومور را با شیمی درمانی ،ایمنی درمانی و‌پرتودرمانی هدف بگیریم و در عین حال حداکثر مراقبت را از بافت‌های سالم اطرافش داشته باشیم.

دقیقاً سوال خیلی از بیماران ما همین است که می‌پرسند؛ آقای دکتر، آیا پرتودرمانی درد دارد؟

این یکی از رایج‌ترین نگرانی‌هاست. می‌خواهم خیالتان را راحت کنم، خودِ تابش اشعه در لحظه درمان هیچ دردی ندارد. شما چیزی حس نمی‌کنید، درست مثل عکس‌برداری با اشعه ایکس. صدا و نور هم خبری نیست. این فرآیند کاملاً بی‌صدا و نامرئی است. بیمار فقط باید برای دقایقی بی‌حرکت در موقعیت تعیین‌شده دراز بکشد. پس لطفاً از درد لحظه‌ای نترسید؛ اصلاً وجود ندارد.

پس اگر بی‌درد است، این التهاب‌ها و عوارضی که می‌شنویم از کجا می‌آیند؟

 سوال خیلی خوبی پرسیدید. درست است، هرچند فرایند تابش بی‌درد است، اما اثرات این اشعه روی بافت‌ها «تجمعی» است. مثل آفتاب‌سوختگی تدریجی است. مثلاً در هفته دوم یا سوم ممکن است شما قرمزی، خارش یا خشکی پوست درست در همان ناحیه‌ای که تحت درمان است، ببینید. یا احساس خستگی کنید.
اما نگران نباشید، ما امروزه با تکنیک‌های فوق‌العاده پیشرفته‌ای مثل IMRT و IGRT کار می‌کنیم که بروز این عوارض را به شکل چشمگیری کاهش داده است. ما اشعه را با دقت میلی‌متری به تومور می‌دهیم تا به بقیه بدن آسیب نرسد. به بیمارانم همیشه می‌گویم این عوارض معمولاً موقتی و کاملاً قابل مدیریت هستند.

یکی دیگر از ترس‌های بزرگ بیماران، ریزش مو است. این اتفاق می‌افتد؟

این هم سوءتفاهمی است که از شیمی‌درمانی به پرتودرمانی منتقل شده. در پرتودرمانی، تنها در همان نقطه‌ای که اشعه تابیده می‌شود، امکان ریزش مو وجود دارد. یعنی اگر ما ناحیه لگن را درمان می‌کنیم، موهای سر شما دست‌نخورده می‌ماند. اگر سر و گردن تحت درمان باشد، فقط موهای همان محدوده ممکن است بریزد و خبر خوب اینکه در اکثر موارد پس از پایان درمان، موها مجدداً رشد می‌کنند، البته گاهی با اندکی تغییر در جنس یا ضخامت.

آیا بعد از جلسه پرتودرمانی، برای اطرافیانم خطرناک یا «رادیواکتیو» می‌شوم؟

با تأکید می‌گویم: به هیچ عنوان! این بزرگ‌ترین نگرانی و سوال مادرانی است که بچه کوچک دارند. روش‌های رادیوتراپی خارجی که ما استفاده می‌کنیم، شما را رادیواکتیو نمی‌کند. اشعه در بدن شما باقی نمی‌ماند. همان لحظه‌ای که از اتاق درمان بیرون می‌آیید، می‌توانید همسرتان را در آغوش بگیرید، کنار فرزندتان بنشینید و زندگی عادی داشته باشید. خوشبختانه نیازی به قرنطینه شدن نیست.

از دیدگاه شما، انتخاب متخصص رادیوانکولوژی  چقدر در نتیجه نهایی درمان مؤثر است؟

دکتر پوریا عادلی: ببینید، دستگاه‌های پیشرفته مهم‌اند، اما «ذهن تحلیلگر» پزشک مهم‌تر است. طراحی یک نقشه درمان صحیح از جمله درمان های دارویی سیستمیک‌ وپرتودهی اختصاصی برای هر بیمار، یک هنر توأم با علم است. اینکه کجا را با چه دوزی و از چه زاویه‌ای هدف قرار دهیم، نیازمند سال‌ها تجربه آناتومی و فیزیک پزشکی است. من به عنوان کسی که سال‌ها در این حوزه در کنار بیماران بوده‌ام، معتقدم یک متخصص سرطان که خوب گوش بدهد، خوب معاینه کند و برای هر بیمار وقت بگذارد و در حین حال پلن اختصاصی برای هر بیمار طراحی کند، می‌تواند هم اثربخشی درمان را بالا ببرد و هم عوارض را به حداقل برساند.

سخن پایانی دکتر پوریا عادلی برای همراهان سرطان نیوز:

همیشه به بیمارانم می‌گویم ترس از درمان را کنار بگذارید. امروزه علم آنقدر پیشرفت کرده که ما می‌توانیم در عین کنترل سرطان، کیفیت زندگی شما را حفظ کنیم. قبل از هر تصمیمی، سوالاتتان را بپرسید، چون آگاهی، اولین قدم به سوی شکست سرطان است.