کارآزمایی بالینی فاز III آنتی‌بادی دومنظوره RC148 در کارسینوم سلول سنگفرشی ریه

کارسینوم ریه از نوع سلول غیرکوچک (NSCLC) با بافت‌شناسی سنگفرشی، همواره چالشی جدی در انکولوژی بالینی محسوب می‌شده است. برخلاف زیرگروه غیرسنگفرشی که با شناسایی جهش‌های قابل هدف‌گیری نظیر EGFR و ALK، انقلاب درمانی قابل‌توجهی را تجربه کرده، بیماران مبتلا به نوع سنگفرشی به دلیل فقدان این آلتراسیون‌های ژنومی، کماکان با خلأ گزینه‌های درمانی هدفمند مواجه هستند. در چنین بستری، اعلام آغاز فاز سوم کارآزمایی بالینی آنتی‌بادی دواختصاصی RC148، نقطه عطفی در استراتژی‌های درمانی این زیرگروه پرچالش به شمار می‌آید.

RC148 یک آنتی‌بادی مونوکلونال دواختصاصی انسانی‌شده است که به طور هم‌زمان دو محور کلیدی در پاتوژنز و فرار ایمنی تومور را مهار می‌کند: محور PD-1 به عنوان ایست بازرسی ایمنی که موجب خستگی لنفوسیت‌های T می‌شود، و مسیر VEGF به عنوان محرک اصلی آنژیوژنز تومورال. این استراتژی مهار هم‌زمان، که از آن با عنوان «ایمونوتراپی ترکیبی در یک مولکول واحد» یاد می‌شود، در صدد است تا با مسدود کردن سیگنال‌های سرکوب‌گر ایمنی از یک سو، و مختل‌سازی رگ‌زایی تغذیه‌کننده تومور از سوی دیگر، به اثربخشی فراتر از تک‌درمانی‌های مرسوم دست یابد.

داده‌های اولیه این دارو که پیشتر در کنگره‌های بین‌المللی ارائه شده، حاکی از پروفایل فعالیت ضدتوموری قابل تأمل است. در فاز اولیه کارآزمایی، تک‌درمانی با RC148 در بیماران مبتلا به NSCLC با بیان PD-L1، نرخ پاسخ عینی (ORR) معادل ۶۱.۹٪ و نرخ کنترل بیماری (DCR) معادل ۱۰۰٪ را به ثبت رساند. با این حال، یافته‌ای که بیش از همه توجه جامعه انکولوژی را به خود جلب کرد، نرخ پاسخ ۶۳.۶٪ در زیرگروه سنگفرشی است؛ آماری که در بستر تاریخی این بیماری، به طرز معناداری بالاتر از نرخ‌های ۳۰ تا ۴۵ درصدی گزارش‌شده برای مهارکننده‌های نسل اول PD-1 در این جمعیت بیماران قرار می‌گیرد. این اختلاف، تلویحاً بیانگر سینرژیسم بالقوه میان مهار هم‌زمان PD-1 و VEGF در تومورهایی است که به طور سنتی به ایمونوتراپی تک‌عاملی پاسخ محدودی نشان می‌دهند.

کارآزمایی فاز سوم در ۶۷ مرکز درمانی چین و تحت هدایت پروفسور ژانگ لی (مرکز سرطان دانشگاه سان‌یات سن) و پروفسور فان یون (بیمارستان تومور ژجیانگ) در حال اجراست. این مطالعه ۵۷۴ بیمار را به طور تصادفی در دو بازوی RC148 و تیرلیزومب (یک مهارکننده PD-1 با تأییدیه بازاریابی) تخصیص می‌دهد و نقطه پایانی اولیه آن، بقای بدون پیشرفت (PFS) تعیین شده است. اهمیت بین‌المللی این کارآزمایی زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم بر اساس داده‌های گلوبوکن سالانه تعداد قابل توجهی  ابتلا به سرطان ریه در ایران وجودداردکه ۲۰ تا ۳۰ درصد آن‌ها را زیرگروه سنگفرشی تشکیل می‌دهد. این آمار، بالقوه معرف جمعیت قابل‌توجهی از بیماران است که می‌توانند از نتایج مثبت این مطالعه منتفع شوند.

شایان ذکر است که در ژانویه ۲۰۲۶، شرکت AbbVie با انعقاد قراردادی به ارزش ۶.۵ میلیارد دلار پیش‌پرداخت نقدی و تعهد ۵۶ میلیارد دلاری، حق توسعه و تجاری‌سازی جهانی RC148 در خارج از چین را به دست آورد. این بزرگ‌ترین توافق در تاریخ زیست‌فناوری چین، نه تنها اعتبار علمی این مولکول را تأیید می‌کند، بلکه نویدبخش دسترسی گسترده‌تر بیماران در سطح بین‌المللی به این دارو در صورت کسب تأییدیه‌های نظارتی خواهد بود. با این وجود، جامعه علمی باید تا زمان انتشار نتایج قطعی فاز سوم، با احتیاط علمی به این داده‌ها بنگرد و از تعمیم پیش‌ازموعد نتایج اولیه به بالین بیماران پرهیز نماید. آنچه مسلم است، RC148 مسیر تازه‌ای در افق درمانی کارسینوم سنگفرشی ریه گشوده است؛ مسیری که امید می‌رود به مقصدی ملموس برای بیمارانی بینجامد که تاکنون گزینه‌های محدودی پیش روی خود داشته‌اند.