چشم‌اندازی نوین در درمان هدفمند سرطان‌های پستان و پروستات LIV1

 تازه‌ترین یافته‌های ارائه‌شده در کنگره سالانه انجمن تحقیقات سرطان آمریکا (AACR 2026)، نویدبخش تولد یک هدف درمانی جدید با پتانسیل پوشش بی‌سابقه در سرطان‌های شایع است. شرکت داروسازی چینگشنگ از داده‌های پیش‌بالینی یک کانژوگه آنتی‌بادی-دارو (ADC) پرده برداشته است که پروتئین ناقل روی موسوم به LIV1 را نشانه می‌گیرد. اهمیت این هدف در آن است که بیان بالای این پروتئین در ۹۳ درصد از موارد سرطان مهاجم پستان و ۷۲ درصد از موارد سرطان پروستات گزارش شده است؛ آماری که می‌تواند دامنه کاربرد بالینی این دارو را به طرز قابل توجهی گسترش دهد.

پروتئین LIV1 که عضوی از خانواده ناقل‌های روی (ZIP) است، در فرآیندهای فیزیولوژیک انتقال یون و تکوین جنینی نقش ایفا می‌کند، اما مطالعات متعدد نشان داده‌اند که بیان بیش از حد آن در بدخیمی‌های اپیتلیالی با پیشرفت تومور، متاستاز و مقاومت درمانی همبستگی مثبت دارد. اینک شرکت چینگشنگ با طراحی یک ADC اختصاصی، از این پروتئین به‌عنوان سکوی پرتاب یک داروی سیتوتوکسیک به درون سلول‌های بدخیم استفاده کرده است. مکانیسم عمل مبتنی بر شناسایی دقیق آنتی‌ژن LIV1 توسط بخش آنتی‌بادی مونوکلونال دارو، اتصال اختصاصی و سپس اندوسیتوز کمپلکس دارو-آنتی‌بادی است که به رهاسازی هدفمند عامل تخریب‌کننده DNA در سیتوپلاسم سلول تومورال می‌انجامد. این رویکرد هوشمندانه، ضمن حفظ کارایی سیتوتوکسیک، عوارض را در مقایسه با شیمی‌درمانی مرسوم کاهش می‌دهد.

البته ، شایان ذکر است که این یافته‌ها هنوز در مراحل پیش‌بالین است و اعتبارسنجی بالینی آن‌ها مستلزم گذر موفق از کارآزمایی‌های فاز ۱ تا ۳ خواهد بود. همچنین، بیان پایه LIV1 در برخی بافت‌های طبیعی، پرسش‌های مهمی را در خصوص سمیت بالقوه بر بستر سالم (On-target, off-tumor toxicity) مطرح می‌سازد که پاسخ به آن‌ها صرفاً با داده‌های انسانی میسر خواهد بود. با این همه، شناسایی یک نشان زیستی که در بیش از ۹۰ درصد از مبتلایان به شایع‌ترین سرطان زنان بیان می‌شود، یک جهش مفهومی در پزشکی فرد‌محور محسوب می‌گردد. چنانچه مسیر توسعه بالینی این دارو با موفقیت طی شود، LIV1 می‌تواند  به محور اصلی درمان هدفمند نسل بعدی در سرطان‌های پستان و پروستات تبدیل گردد و بدین ترتیب، گامی بلند به سوی درمان‌های کمدردسرتر و مؤثرتر برای میلیون‌ها بیمار در سراسر جهان برداشته شود.

دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی