اسب تروای پنهان در قلب گلیوبلاستوما

در سال ۲۰۲۶، تیمی از پژوهشگران دانشگاه علم و فناوری چین به سرپرستی دکتر هایبو وو و دکتر وی وانگ، در مطالعه‌ای که در مجله‌ی Clinical and Experimental Medicine منتشر شد، پرده از رازی برداشتند که می‌تواند ورق را در درمان گلیوبلاستوما (GBM) برگرداند. آن‌ها با عنوان «MEG3 در سلول‌های بنیادی گلیوما از طریق بیان VGF با واسطه‌ی FUBP3 رگ‌زایی را در گلیوبلاستوما پیش می‌راند» نشان دادند که یک RNA طویل غیرکدکننده به نام MEG3، برخلاف نقش سرکوبگر توموری شناخته‌شده‌اش در بسیاری از سرطان‌ها، در این تومور مرگبار مغزی به یک پیش‌برنده‌ی رگ‌زایی تبدیل می‌شود. این یافته صرفاً یک شگفتی مولکولی نیست؛ برای ما که روزانه با مقاومت درمانی گلیوبلاستوما دست‌وپنجه نرم می‌کنیم، پنجره‌ای تازه به سوی شکستن سدّ رگ‌زایی و مقاومت پرتوی می‌گشاید.

همه‌ی ما می‌دانیم که مشخصه‌ی بارز گلیوبلاستوما، رگ‌زایی بی‌رویه است که نه تنها تغذیه‌ی تومور را تأمین می‌کند، بلکه ، به مقاومت در برابر پرتودرمانی دامن می‌زند. بواسیزومب، پادتن ضد VEGF، با وجود بهبود کیفیت زندگی، در افزایش بقای کلی ناکام مانده است، چرا که تومور از مسیرهای مستقل از VEGF برای فرار از این انسداد بهره می‌گیرد. حال، گروه دکتر وو نشان داده‌اند که MEG3 به طور چشمگیری در سلول‌های بنیادی گلیوما (GSCs) بیان می‌شود و با اتصال فیزیکی به پروتئین تنظیم‌کننده‌ی رونویسی FUBP3، بیان VGF را افزایش می‌دهد. VGF یک نوروپپتید پیش‌ساز با خاصیت قوی پیش‌برنده‌ی رگ‌زایی است که ترشح آن از GSCها، شبکه‌ی عروقی اطراف تومور را تقویت می‌کند. نکته‌ی کلیدی آن است که این محور، کاملاً مستقل از VEGF عمل می‌کند و به این ترتیب، قطع آن می‌تواند مقاومت به درمان‌های رایج ضد VEGF را دور بزند.

برای یک رادیوانکولوژیست، اهمیت این کشف دوچندان است. نخست، GSCها خود به‌عنوان جمعیتی مقاوم به پرتو، محرک اصلی عود تومور هستند و هر مداخله‌ای که مستقیماً آن‌ها را هدف قرار دهد، شانس کنترل موضعی را بالا می‌برد. کاهش بیان MEG3 در مدل‌های حیوانی این مطالعه نه تنها رگ‌زایی را مهار کرد، بلکه رشد تومور داخل جمجمه‌ای را به طور معنی‌داری کاهش داد و بقای موش‌ها را تا نزدیک به دو برابر افزایش داد. دوم، تصور کنید بتوانیم با مهار محور MEG3-FUBP3-VGF، پیش از پرتودرمانی، عروق تومور را به وضعیتی متعادل‌تر (Normalization) برسانیم تا اکسیژن‌رسانی بهبود یابد و حساسیت پرتوی افزایش یابد. این چشم‌انداز که روزی دارویی بر پایه‌ی خاموش‌سازی MEG3 یا بلوک VGF در کنار پروتکل‌های استاندارد پرتودرمانی به کار رود، دیگر یک رؤیای دور نیست.

مطالعه‌ی ۲۰۲۶ لی و همکاران به ما یادآوری می‌کند که در دنیای پیچیده‌ی RNAهای غیرکدکننده، یک مولکول می‌تواند بسته به بافت و زمینه، چهره‌ای دوگانه داشته باشد. MEG3 که روزگاری یک مهارکننده‌ی تومور خوانده می‌شد، اکنون در سنگر GSCهای گلیوبلاستوما به یک اسب تروای واقعی بدل شده است.انید ما به‌عنوان درمانگران این است که این بینش را از لابراتوار به بالین بیماران آمده و افق‌های نوین درمان ترکیبی ضد رگ‌زایی و پرتودرمانی را ایجاد کند.

به قلم دکتر پوریا عادلی، رادیوانکولوژیست