بررسی خطرر ابتلا به سرطان با مونجارو و اوزمپیک

این روزها در دنیای پزشکی، نام داروهایی مثل مونجارو (Tirzepatide) و اوزمپیک (Semaglutide) بیش از هر زمان دیگری شنیده می‌شود. داروهایی که از درمان دیابت به دنیای زیبایی و لاغری پل زده‌اند. اما در میان این تبِ تندِ کاهش وزن، یک سوال اساسی ذهن جامعه پزشکی و بیماران را به خود مشغول کرده است: آیا این معجزه‌گرها، بهای سنگینی چون ابتلا به سرطان را به همراه دارند؟ برای پاسخ به این پرسش، به سراغ دکتر پوریا عادلی،متخصص انکولوژی رفتیم تا از زاویه‌ای متفاوت به این پدیده

چرا ناگهان داروهایی مثل مونجارو و اوزمپیک تا این حد جنجالی شدند؟ آیا واقعاً با یک معجزه روبرو هستیم؟

سلام عرض می‌کنم. ببینید، ما با یک «پارادایم شیفت» در درمان چاقی روبرو هستیم. این داروها که به عنوان آگونیست‌های گیرنده GLP-1 (و در مورد مونجارو GIP) شناخته می‌شوند، مکانیزم سیری را در مغز و تخلیه معده را تغییر می‌دهند. بله، نتایج کاهش وزن شگفت‌انگیز است، اما مشکل اینجاست که در دنیای پزشکی، هر «تغییر بزرگ» در فیزیولوژی بدن، یک «صورت‌حساب» هم دارد که گاهی دیر صادر می‌شود.

به سراغ بحث داغ سرطان برویم. در بروشور این داروها هشدارهایی درباره تومورهای تیروئید وجود دارد. این چقدر جدی است؟

 این دقیقاً همان نقطه‌ای است که باید با دقت علمی به آن نگاه کرد. در مطالعات حیوانی (روی موش‌ها)، این داروها باعث افزایش نوع خاصی از سرطان تیروئید به نام «مدولاری کارسینوما» (MTC) شدند. اما نکته کلیدی اینجاست: فیزیولوژی تیروئید موش با انسان متفاوت است. 
تا به امروز، داده‌های قطعی در انسان ثابت نکرده‌اند که این داروها مستقیماً باعث سرطان تیروئید می‌شوند، اما به دلیل همان احتیاط علمی که ما انکولوژیست‌ها داریم، استفاده از این داروها در افرادی که سابقه خانوادگی MTC یا سندرم MEN2 دارند، مطلقاً ممنوع است.

برخی معتقدند لاغریِ ناشی از این داروها، خودش ریسک سرطان را کم می‌کند. این پارادوکس را چطور تحلیل می‌کنید؟

سوال بسیار خوبی است. ما می‌دانیم که «چاقی» عامل خطر قطعی برای انواع سرطان از جمله سرطان پستان، کولون و پانکراس است. بنابراین، اگر این داروها باعث کاهش وزن پایدار شوند، به صورت غیرمستقیم ریسک ابتلا به این سرطان‌ها را کاهش می‌دهند. 
در واقع ما با یک ترازوی حساس روبرو هستیم: از یک طرف کاهش ریسک سرطان‌های مرتبط با چاقی و از طرف دیگر، نگرانی‌های احتمالی درباره سرطان تیروئید. داده‌های فعلی کفه ترازو را به نفع «کاهش ریسک کلی سرطان» سنگین‌تر نشان می‌دهند، اما مشروط بر اینکه تجویز زیر نظر متخصص باشد، نه به صورت خودسرانه و در آرایشگاه‌ها و باشگاه‌ها!

 درباره عوارض پانکراس چطور؟ شایعاتی مبنی بر ارتباط این آمپول‌ها با سرطان پانکراس وجود دارد.

 این داروها می‌توانند باعث التهاب پانکراس (پانکراتیت) شوند. هرجا که التهاب مزمن وجود داشته باشد، از نظر تئوریک ریسک بدخیمی هم بالا می‌رود. با این حال، مطالعات اپیدمیولوژیک وسیع تا کنون ارتباط معناداری بین مصرف این داروها و سرطان پانکراس نشان نداده‌اند. اما من به عنوان یک انکولوژیست تأکید می‌کنم: بیماری که با این داروها دچار دردهای شکمی مبهم می‌شود، نباید به سادگی از کنار آن بگذرد.

بزرگترین نگرانی شما به عنوان یک متخصص در مورد مصرف وسیع این آمپول‌ها چیست؟

 نگرانی بزرگ من «عوارض ناشناخته درازمدت» است. ما در حال تغییر دادن سیستم سیگنال‌دهی هورمونی بدن در مقیاس وسیع هستیم. عوارضی مثل «صورت اوزمپیک» (افتادگی شدید پوست) یا تحلیل عضلانی (Sarcopenia) دیده شده‌اند، اما اثر بر بافت‌های حساس در ۱۰ یا ۲۰ سال آینده هنوز در هاله‌ای از ابهام است. 
توصیه من به مردم این است: این داروها «نقل و نبات» نیستند؛ ابزارهای قدرتمند پزشکی‌اند. برای کسی که چاقی مفرط و بیماری زمینه‌ای دارد، سودش بر ضررش می‌چربد، اما برای کسی که فقط می‌خواهد ۲ کیلو برای یک مهمانی لاغر شود، این یک ریسک غیرمنطقی است.

حرف آخر برای خوانندگان؟

علم همیشه با احتیاط پیش می‌رود. در مورد مونجارو و هم‌خانواده‌هایش، ما در فاز «ماه عسل» هستیم. باید منتظر ماند و دید وقتی غبارها فرو نشست، این داروها در دنیای انکولوژی چه جایگاهی خواهند داشت. فعلاً: نظارت دقیق، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و پرهیز از مصرف خودسرانه، تنها راه در امان ماندن از عوارض احتمالی است.