درمان جدید متاستاز پروستات با SBRT و هورمون‌درمانی

امروزه با پیشرفت چشمگیر روش‌های تصویربرداری مولکولی مانند PSMA-PET/CT، تشخیص متاستازهای محدود یا اولیگومتاستازها در بیماران مبتلا به عود سرطان پروستات به مراتب دقیق‌تر و زودتر از گذشته امکان‌پذیر شده است.

در این بیماران که زمانی ناچار به تحمل هورمون‌درمانی طولانی و پرعارضه بودند، امروز با استفاده از رادیوتراپی استریوتاکتیک می‌توان کانون‌های متاستاتیک را با دقت بالا و عوارض کم درمان نمود، اما همواره این پرسش مطرح بوده که آیا افزودن هورمون‌درمانی کوتاه‌مدت به این روش می‌تواند نتایج درمانی را بهبود بخشد یا خیر. مطالعه RADIOSA که  نتایج آن در مارس ۲۰۲۵ در ژورنال معتبر The Lancet Oncology منتشر شده است، پاسخی روشن و امیدوارکننده به این پرسش مهم ارائه می‌دهد.

این کارآزمایی بالینی فاز ۲ که توسط محققان برجسته ایتالیایی در انستیتو اروپایی انکولوژی میلان طراحی و اجرا شد، ۱۹۶ بیمار مبتلا به عود اولیگومتاستاتیک سرطان پروستات را که همگی قبلاً تحت درمان رادیکال با پروستاتکتومی یا رادیوتراپی قرار گرفته بودند و در تصویربرداری PSMA-PET/CT حداکثر ۵ متاستاز داشتند، مورد بررسی قرار داد. بیماران به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول تنها رادیوتراپی استریوتاکتیک دریافت کردند و گروه دوم همان رادیوتراپی را همراه با ۶ ماه هورمون‌درمانی که شامل آنالوگ LHRH و آنتی‌آندروژن بود، تجویز شدند. نتایج این مطالعه فراتر از انتظارات بود: بقای بدون پیشرفت بالینی در گروه ترکیبی به ۳۲.۲ ماه رسید، در حالی که این رقم در گروه رادیوتراپی به تنهایی تنها ۱۵.۱ ماه بود و تحلیل آماری نشان داد که خطر پیشرفت بیماری در گروه ترکیبی ۵۷ درصد کاهش یافته است.

نکته حائز اهمیت آنکه عوارض جانبی در هر دو گروه مشابه و عمدتاً شامل خستگی درجه یک تا دو بود که کاملاً قابل کنترل است، بنابراین اضافه کردن شش ماه هورمون‌درمانی نه تنها اثربخشی درمان را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد، بلکه تحمل پذیری مطلوبی نیز دارد. این یافته‌ها از آن رو اهمیت دارد که با این استراتژی ترکیبی می‌توان آغاز درمان‌های سیستمیک طولانی‌مدت را به تعویق انداخت و بیماران را برای سال‌های بیشتری از عوارض جانبی آزاردهنده هورمون‌درمانی مزمن دور نگه داشت. به بیان دیگر، بیماران با کانون‌های محدود متاستاتیک که روزگاری محکوم به هورمون‌درمانی بی‌پایان بودند، امروز می‌توانند با یک دوره کوتاه شش ماهه و چند جلسه رادیوتراپی دقیق، کنترل بلندمدت بیماری را تجربه کنند.

اهمیت این مطالعه به حدی است که در آخرین نسخه راهنمای بالینی انجمن انکولوژی پزشکی اروپا (ESMO) برای سرطان پیشرفته پروستات که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است، به عنوان یک توصیه رسمی با سطح شواهد قابل قبول گنجانده شده و افق‌های تازه‌ای را در مدیریت بیماران با عود محدود متاستاتیک گشوده است. در واقع، مطالعه RADIOSA نه تنها پرسشی دیرینه را پاسخ گفته، بلکه الگویی نوین را برای شخصی‌سازی درمان در این گروه خاص از بیماران ارائه کرده است. این رویکرد ترکیبی با تلفیق هوشمندانه دقت بالای رادیوتراپی استریوتاکتیک و اثر سیستمیک کوتاه‌مدت هورمون‌درمانی، می‌تواند استاندارد جدیدی در درمان عود اولیگومتاستاتیک سرطان پروستات تعریف کند و گامی بلند در جهت افزایش کیفیت زندگی و بقای این بیماران بردارد.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی