رادیوسرجری پلکسوس سلیاک؛ یک درمان نوین برای کاهش درد سرطان پانکراس

سرطان پانکراس، علاوه بر پیش آگهی ضعیف، با یکی از طاقت‌فرساترین انواع درد‌ها همراه است؛ دردی عمیق و آزاردهنده در ناحیه پشت و بالای شکم که گاه حتی با مقادیر بالای مسکن‌های اپیوئیدی نیز به طور کامل مهار نمیشود و کیفیت زندگی بیماران را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.

برای سال‌ها، «نورولیز پلکسوس سلیاک» با تزریق الکل یا فنول به عنوان یک روش تهاجمی برای از بین بردن رشته‌های عصبی انتقال دهنده درد، آخرین چاره پزشکان بود. اما اکنون، به لطف پیشرفت‌های فناورانه در رادیوتراپی، شاهد ظهور یک پارادایم کاملاً جدید در مدیریت این درد هستیم: «رادیوسرجری پلکسوس سلیاک».

مقاله‌ای که به تازگی منتشر شده و حاصل کار گروهی مجرب از مرکز Princess Margaret است، به زیبایی مسیر طی شده از ایده تا اجرای بالینی این تکنیک نوین را ترسیم میکند. این روش غیرتهاجمی، با استفاده از دقت میلیمتری پرتوتابی استریوتاکتیک (SRS)، بافت عصبی پلکسوس سلیاک که همچون یک ایستگاه تقویت و ارسال سیگنال‌های درد عمل میکند  را هدف قرار میدهد.

یافته‌های کارآزمایی بالینی چندمرکزی که پایه این مقاله است، بسیار امیدبخش است: بیش از نیمی از بیماران تنها سه هفته پس از درمان، کاهش قابل توجه و معناداری در درد خود تجربه کردند، بدون آنکه عوارض جدی و غیرقابل کنترلی متحمل شوند.

نکته ظریف و کلیدی موفقیت این روش، در جزئیات فنی آن نهفته است. از آنجا که پلکسوس سلیاک بر روی تصاویر CT معمولی قابل مشاهده نیست، پزشکان با دقتی مثال بدنی، با استفاده از نشانگر‌های آناتومیک اطراف آئورت، موقعیت آن را بازسازی می‌کنند. 

اما شاهکار واقعی، استراتژی هوشمندانه «نقاشی دوز» است. در این استراتژی، برخلاف روش‌های متعارف که یک دوز یکنواخت به حجمی یکپارچه تابانده می‌شود، برنامه درمانی به گونه‌ای طراحی می‌شود که دوز بالاتر (مثلاً ۲۵ گری) به مناطق دور از روده‌ها و دوز‌های پایینتر (مثلاً ۱۰ گری) به مناطقی که در مجاورت احشاء حساس قرار دارند، تابانده شود. این رویکرد، هنر تلفیق حداکثر اثربخشی با حداقل عارضه است.

آماده سازی بیمار، از تجویز پیشگیرانه دارو‌های ضدتهوع و محافظت از مخاط معده تا بهینه سازی مسکن‌ها در روز درمان، نقش تعیین کننده‌ای در تحمل خوب درمان و تجربه مثبت بیمار دارد. اگرچه این تکنیک گامی بلند به جلو محسوب میشود، اما پایان راه نیست.

سوالات پژوهشی جذابی پیش روست: آیا می‌توان این درمان را حتی زودتر و پیش از شدید شدن درد، به عنوان یک اقدام پیشگیرانه به کار برد؟ دوز بهینه برای حداکثر اثر و حداقل عارضه چیست؟ و پرسش نهایی که پاسخ به آن نیازمند یک کارآزمایی رندومایز شده است: آیا رادیوسروری در مقایسه با نورولیز تهاجمی، برتری دارد؟

به عنوان یک پزشک در این حوزه، مشاهده تکامل چنین درمان‌های دقیق و انسان محوری بسیار هیجان انگیز است. رادیوسروری پلکسوس سلیاک تنها یک درمان جدید نیست، بلکه نمادی از تحول انکولوژی به سمت مراقبت‌هایی است که نه تنها به طول عمر، بلکه به کیفیت عمر بیماران نیز می‌اندیشد.

دکتر پوریا عادلی؛ رادیوانکولوژیست