تیرزپاتاید و سرطان: فرصتی نو در درمان چاقی یا تهدیدی پنهان؟

به گزارش گروه غذا و دارو سرطان نیوز، تائید داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) توسط سازمان غذا و داروی ایران به‌عنوان یک گام مهم در درمان چاقی و دیابت نوع ۲، پرسش‌هایی درباره تأثیرات بلندمدت آن بر خطر ابتلا به سرطان مطرح کرده است. این دارو که با نام‌های تجاری زپباند و مانجارو شناخته می‌شود، با مکانیسم دوگانه آگونیست گیرنده GLP-1 و GIP، نه تنها کنترل قند خون، بلکه کاهش وزن چشمگیر (تا ۲۰٪ وزن بدن) را ممکن ساخته است. اما آیا این تحول دارویی می‌تواند بر ریسک سرطان‌ها نیز تأثیر بگذارد؟

چاقی، التهاب و سرطان: حلقه مفقوده

چاقی به‌عنوان یک عامل خطر مستقل برای انواع سرطان‌ها (از جمله پستان، کولورکتال و کبد) شناخته می‌شود. افزایش سطح التهاب مزمن، مقاومت به انسولین و اختلال در متابولیسم هورمون‌های جنسی در افراد چاق، زمینه را برای رشد تومورها فراهم می‌کند. بنابراین، کاهش وزن پایدار با تیرزپاتاید می‌تواند از طریق کاهش این فاکتورهای خطر، احتمال ابتلا به سرطان را کاهش دهد. مطالعات روی داروهای مشابه مانند سماگلوتاید نیز نشان داده‌اند که بهبود کنترل متابولیک ممکن است با کاهش بروز برخی سرطان‌های مرتبط با چاقی همراه باشد.

هشدارها و داده‌های متناقض

با این حال، نگرانی‌هایی درباره تأثیر احتمالی تیرزپاتاید بر رشد سلول‌های سرطانی وجود دارد. برخی مطالعات حیوانی روی آگونیست‌های GLP-1 گزارش داده‌اند که تحریک مداوم این گیرنده‌ها ممکن است با افزایش تکثیر سلول‌های تیروئید (به ویژه در مدل‌های موش) همراه باشد. سازمان FDA نیز در برگه اطلاعاتی زپباند به ریسک بالقوه تومورهای تیروئید مدولاری (MTC) اشاره کرده است، هرچند این ارتباط در انسان‌ها به طور قطعی اثبات نشده است.

نقش نظارت بالینی در ایران

با ورود تیرزپاتاید به بازار ایران تحت نام اسپارتینا توسط شرکت سیناژن، ضروری است پزشکان و بیماران به چند نکته توجه کنند:

1. غربالگری بیماران: افراد با سابقه خانوادگی تومورهای تیروئید مدولاری یا سندرم MEN-2 باید از مصرف این دارو خودداری کنند.

2. مدت زمان مصرف: داده‌های بلندمدت درباره تأثیر تیرزپاتاید بر سرطان هنوز محدود است. پیگیری بیماران در مطالعات پس از عرضه برای ارزیابی ریسک واقعی ضروری است.

3. تأثیر بر سایر سرطان‌ها: آیا کاهش وزن ناشی از این دارو می‌تواند بر پیشگیری از سرطان‌های وابسته به هورمون (مانند پستان) تأثیر مثبت بگذارد؟ پاسخ به این سؤال نیازمند مطالعات آینده‌نگر است.

جمع‌بندی: امیدواری با احتیاط

تیرزپاتاید به‌عنوان یک داروی پیشرو در درمان چاقی، پتانسیل کاهش خطر سرطان‌های مرتبط با چاقی را دارد، اما نمی‌توان از احتمال تأثیرات نامطلوب آن بر برخی بافت‌ها غافل شد. تصمیم‌گیری برای مصرف باید مبتنی بر ارزیابی دقیق ریسک-فایده و تحت نظارت تیم پزشکی باشد. در عین حال، تولید داخلی این دارو توسط سیناژن می‌تواند فرصتی برای مشارکت در مطالعات بومی درباره تأثیرات آن بر جمعیت ایرانی باشد.

دکتر پوریا عادلی
متخصص رادیوانکولوژی