- تأثیر درگیری غدد لنفاوی آگزیلا بر بقا و پیشآگهی سرطان پستان
- سرطان بیضه ؛ از تشخیص هیستولوژیک تا درمان تطبیقیافته با ریسک
- کاپیواسرتیب در سرطان پروستات با نقص PTEN: مزیت پایدار در بقا با تفسیری محتاطانه
- داروهایی که نفسِ بیمار را میگیرند، نه تومور را
- از واکسنهای اختصاصی تا درمانهای هوشمند؛ مهمترین تحولات درمان سرطان در ESMO 2026
- نتایج روز نخست کنگره انکولوژی مادرید
- سرب و سرطان؛ خطرات پنهان مسمومیت با سرب و راههای پیشگیری
- از سنجش کیفیت تا بهبود مراقبت سرطان؛ تجربه یک دهه QOPI در اسپانیا
- افتتاح شعبه اصفهان انجمن توسعه و نوآوری اجتماعی ایران
- یک کشف مهم از دل پاندمی: آیا آنفلوانزا و کووید-۱۹ میتوانند سرطان خفته را در ریه بیدار کنند؟
- وقتی باورهای غلط، درمان سرطان را به تأخیر میاندازند؛ هشدار یک رادیوانکولوژیست
- روز پرستار؛ از همراهی در مسیر سرطان تا امید به سلامتی
- غربالگری سرطان پستان در کشور به ۲۳.۵ درصد رسید
- پالبوسیکلیب؛ آیا زمان حذف شیمیدرمانی در سرطان پستان لومینال فرا رسیده است؟
- داراکسونراسیب؛ تحولی نو در درمان هدفمند سرطان ریه با جهش RAS
سرطان در بازماندگان شیمیایی دفاع مقدس

1. مقدمه
۲۹ فروردین، روز ارتش جمهوری اسلامی ایران، فرصت مغتنمی برای بزرگداشت دلاورمردانی است که در سختترین روزهای دفاع مقدس ایستادگی کردند. در این میان، جانبازان شیمیایی قربانیانی هستند که عوارض جنگی را تا آخر عمر با خود همراه دارند.
سلاحهای شیمیایی از جمله گاز خردل، فسژن، سارین، تابون و سیانید که توسط رژیم بعث عراق علیه نیروهای کشورمان استفاده شد، علاوه بر آسیبهای حاد، عامل بروز سرطانهای دیررس در بدن این جانبازان گشتند.
2. طبقهبندی گازهای شیمیایی بهکاررفته در جنگ تحمیلی
گاز خردل (Sulfur Mustard)
ویژگی: تاولزا (Vesicant)، پرکاربردترین گاز جنگی
عوارض بلندمدت: جهش ژنتیکی، التهاب مزمن، افزایش خطر سرطان ریه، پوست، مثانه
عوامل اعصاب (سارین، تابون، VX)
اثر فوری: مهار استیلکولیناستراز، حملات نورولوژیک
پیامد بلندمدت: احتمال ابتلا به تومورهای مغزی، نوروبلاستوما
عوامل خون (هیدروژن سیانید)
مکانیسم: مهار زنجیره تنفسی میتوکندریایی
نتیجه: افزایش خطر لوسمی، میلوما، اختلالات مغز استخوان
گاز فسژن و کلر
ویژگی: آسیب مستقیم به بافت ریوی
عواقب مزمن: فیبروز ریوی، پیشزمینه سرطان ریه
3. پاتوفیزیولوژی آسیبهای مولکولی و سرطانزایی
گاز خردل بهعنوان یک عامل آلکیلهکننده DNA، با ایجاد آسیبهای ژنتیکی و فعالسازی مسیرهای استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن، سبب دگرگونی سلولهای سالم به بدخیم میشود. گازهای دیگر نیز با اختلال در عملکرد عصبی یا خونی، بستر بروز بدخیمیهای سیستمیک را فراهم میکنند.
4. شایعترین سرطانها در بازماندگان شیمیایی
| نوع سرطان | ارتباط با عوامل شیمیایی |
|---|---|
| سرطان ریه (NSCLC) | بسیار شایع، ارتباط مستقیم با گاز خردل |
| سرطان نای و حنجره | در معرض مستقیم گازهای استنشاقی |
| بدخیمیهای پوستی | ناشی از سوختگی و تماس پوستی با گازها |
| سرطان مثانه | احتمال ناشی از دفع سموم از کلیه |
| لوسمی و لنفوما | در اثر عوامل خون و تضعیف سیستم ایمنی |
5. سیر بیماری و تأخیر در تشخیص
یکی از چالشهای عمده در بیماران شیمیایی، تاخیر در تشخیص سرطان است. بسیاری از علائم مانند سرفه مزمن، تنگی نفس و کاهش وزن، با عوارض شیمیایی اشتباه گرفته شده و روند تشخیص به تعویق میافتد.
6. غربالگری، پیشگیری و مراقبتهای حمایتی
غربالگری هدفمند
-
سیتیاسکن سالیانه (LDCT)
-
CBC و مارکرهای توموری
-
معاینه پوست و گوارش
اقدامات پیشگیرانه
-
ترک دخانیات
-
تغذیه ضدالتهابی
-
کاهش استرس و حمایت روانی
7. درمانهای پیشنهادی با رویکرد فردمحور
-
استفاده از ایمونوتراپی و تارگتتراپیها در بیماران دارای عملکرد تنفسی پایین
-
استفاده از رادیوتراپی پیشرفته (IMRT، VMAT) با آسیب کمتر به بافتهای سالم
-
رویکرد چندرشتهای (Multidisciplinary) برای تسکین و بهبود کیفیت زندگی
8. نتیجهگیری و پیشنهادات راهبردی
با توجه به شیوع بالای سرطان در بین بازماندگان شیمیایی، لازم است:
-
تدوین پروتکل ملی غربالگری
-
ایجاد بانک داده سلامت جانبازان شیمیایی
-
سرمایهگذاری در درمانهای نوین و پوشش کامل بیمهای
-
توسعه پژوهشهای ژنتیکی برای شناسایی آسیبپذیریهای فردی
نتیجه اخلاقی
گرامیداشت روز ارتش، تنها یادآوری گذشته نیست؛ بلکه یادآوری مسئولیتی دائمی برای مراقبت از جانهایی است که هنوز درگیر آثار خاموش جنگ هستند.
نویسنده: دکتر پوریا عادلی متخصص رادیو انکولوژی (سرطان شناس)
واکسن آنفلوانزا برای بیماران مبتلا به سرطان؛ چه زمانی و چه نوع واکسنی مناسب است؟
رویکرد پژوهشگران ایرانی برای درمان سرطانهای پیشرفته با هدفگیری ریزمحیط تومور
آیا پزشکی بدترین شغل دنیاست؟
آیا در سرطان پستان Luminal A میتوان رادیوتراپی را حذف کرد؟ نگاهی به نتایج مطالعه LUMINA
آیا فقط بیماران دارای ENE یا حاشیه مثبت به کمورادیوتراپی پس از جراحی نیاز دارند؟